Popular Posts

Thursday, 8 August 2019

Darang nokdangan nokdangtangko jelatna ka•oksia:

        Namgipa namachi namako jelatna sikbea aro tikkela. namgijagipa namgijachi namgijako jelatna sikska•a. Ia dolgnini kamo,  mingsamangmangsan dingtanga: Namgipade namchongmota aro namgijagipade namchongmotja.

        Namgipa namachi amna krengode, namgijagipaba namgijachin amna krengskara. Ia dolgnini dakgrikani chengonin donga, dongengkua aro dongangkugen. Indiba mingsa, Namgipa Namgipa-oni ong•a aro namgijagipa namgija-oni ong•a. Name nitaibo, Namgipana dal•gipa N-ko jakkala aro namgijagipa-na chongipa n-ko jakkala. Ian miksonganio jakkala. Namgipa baoni ong•baa aro namgijagipa bachani naba•a, iako chanchiaton miksonganiko uianiona dilbara. Namgipade atchichenggipa aro namgijagipade banoniba nadubagipa. Uni gimin Namgipade, namgijagipakode amna krachong•mota.

             Namgipa namgijako matnangari dongode, uan namgijagipa Namgipako ammanganiko mesoka. Namgipa namgijaming dakgrikna nanga. Namgipa namgijagipako name nienba, namgijana simsakbe•e uko name dakgrikode, uan Namgipani gunko mesoka aro bang•a namgijakon chechongmota. Namgipa innon dakgrikgijaniko mangsongja, dakgrika innon ka•saanikoba mesokskaa. Namgipa pangnan namgijagipako amna krengna nanga, indiba namgijagipakoba galonna nangskaja batesa dakgrike Nama-ona salbana nanga. Namgipade namgijagipani jokatgipasa. Namgijagipa namgigipana ka•dingstekode aro namgijagipaba Namgipana ka•dingstekode; aro Namgipa namgipanasan dakchakaiode, Namgipa namgija•oni maia dingtanga? Dakgrika innon an•chi pariko mangsongja, an•chi pari gri innon dakgrikgijanikoba mangsongskaja. 

         namgijagipa-ba Namgipako amnade krengskaronga. Ian darang nokdangni nokdangtangko jelatna ka•oksianiko mesoka. Mamung saloba, namgijagipa aro Namgipa melijawa. Namgipa aro namgijagipa meliode, mingnioni mingsade ong•telaha: Namgipa namgijagipako cheaha ba namgijagipa Namgipako amaha. Namgipa Namgipani amon katchagen aro namgijagipaba namgijagipani amon katchaskagen. Indiba mingsatai, namgijagipa Namgipani cheon, namgijagipa amma cha•anitango katcha•ode, ian Namgipani asol gunko mesoka. Namgipa namgijagipachi amako man•e, namgijachi katcha•ahaode, Namgipani janggi galaniko mesokaha. 

              Ia miksonganiko, maini bidingo agannenga poraigipa sakantina an•tangtangni namnikanio matchotatna cholko on•a. Jatni bidingoma, toromni bidingoma, kamni bidingoma, ripengni bidingoma, seng•ani bidingoma, gokani bidingoma, tom•tomani bidingoma, so•so jeng•jengani bidingoma, ma gipin a•sel bak bidingrangoma uko agannanide, poraigipani jakona pakwata.

Changsatai, darang nokdangan nokdangtangko jelatna ka•oksia. Namgipaba namgipako jelatna krenga. namgijagipaba namgijako jelatna krengska•a. Bilsini atchiako niatode, Namgipa•aan amnade nangchongmota. Namgipa•oba namgijagipa-ni bisimakde donga, namgijagipa•oba Namgipa-ni bisringde dongtaia. Ian dolgnini dakgrikanio, dolsa dolgipinko cheanganiko mesoka. Namgipa matnangna nangja, indiba namgijagipani gimin chanchie uko namachi dakgrikna nanga. Darang nokdangan nokdangtangkode pakwatja, indiba taningtangko jakkale dakgrika. Dakgrika innon an•chi pariko mangsongja, an•chi parigri innon dakgrikgijaniko mangsongja.

Darangan namnikatangko jelatna ka•oksia, aro detangkosa ja•chong donna sika.

Saturday, 20 July 2019

Babadam Area

Babadam Area is in Rongram Block in West Garo Hills District of Meghalaya state, India. It is situated at about 19 km from district Headquarters Tura in the North. Currently, Babadam Area can easily be visited using Babadam Rd Road from Goeragre Bus Stop or from Rongram by buses and private vehicles.

Babadam Area has one Hospital, BABADAM BAKDIL PHC at the heart of Babadam, one Vetenary Hospital in Buripara (Mengkakgre) village and an ongoing construction for Tribal Research Institute (TRI) Museum in Chidekgre village. There is also a Nokachik (also called Nokmande), the traditional bamboo house in Kemragre, at the foothills of Ranggira. 


       In Babadam Area, there is a Roman Catholic Church Parish, a church dedicated to St. Mother Theresa (St. Mother Theresa Church, Babadam Parish). The parish was established on 28th June, 2014 by Bishop (Rev.) Andrew R. Marak, bishop of Tura Diocese. There is also a pernament Dal·gipa Krimma Sobha (DK Sobha) site being contructed by the Baptists in Balupara in the north of Babadam weekly market and Babadam PHC (about 3km).

The Polpola, the highest point of Ranggira Peak has also been installed recently with Mobile Tower for supply.  The place Polpola, is a meaning flag in local language, which is orally known by the locals that Capt. Williamson Sangma, first Chief Minister of Meghalaya had come on foot, and hoisted a flag at the then called Polpola. The top of the Ranggira peak provides to a nature's lover, to have an amazing view of Babadam Area in the North, Mukdangra-Garobadha areas of plain belt in the west and Tura, the district headquarters in the South.

Babadam Area has a number of primary schools in most villages, middle schools and few high schools. The people of the region is simple minded, generous and approachable. The literacy percentage has just started growing enormously despite schools reached lately into the region only in late 1990's.

         The local weakly marketing in this region is on monday.

Currently, there is only one bus that goes from monday to saturday, from Bababam market to Tura through Rongram at 8:00 am and returns from Rongram at about 3:30 pm or 4:00 pm. There are other private vehicles as well.

  It has one big football ground in Babadam itself where a number of football and cricket matches are being organised.

The Singwil River has a number of possible picnic spots (originated from Sropgre village and Kemragre village) and flows through Babadam and Selsella. It has also another river, Galwang river that originates from Sanchongre and flows through Sadolpara village in the north. 

        There are also few caves in the region, two of which are Sanchongre Do•bakkol and Bencha Do•bakkol (both bat caves). Sanchongre Do•bakkol has three magnificent inner big rooms with one being the entrance. One needs to go crawling through a cylindrical-like-hole from one room to the next. Bats are mostly found in the third room, and a cool breeze air can also be experienced. At the entrance cave, there is also a waterfall that is mainly seen during rainy season. Eh, eh! One thing, fat fellows are restricted, you won't be able to go inside the cave.

You may watch a brief video of the Sanchongre Cave:


Sanchongre Cave | Babadam, West Garo Hills

Interestingly, people also say that great grandmother of Lt. P. A. Sangma, formal Lok Sabha Speaker, was also from Bolmagre village of Babadam. His grandmother was taken as a 'Namchik ra·anga', a practice of Garos in which a girl is taken to the boys' house in marriage to Chapahati village, in South West Garo Hills. Some people also say that great grandmother of Capt. Williamson A. Sangma, was also taken as Namchik ra·a from Mikalpara village to Baghmara in South Garo Hills.

In today's generation, whereever people are, one, from which most can't be separated is network, internet connectivity. Jio SIM users are able to use freely in almost in any parts of Babadam area. The area has about four Jio Towers installed. Other networks that can get signals only in certain hilltops are Airtel and Vodafone.

The people of the area are particularly the Am·bengs, the most largely spoken of the 12 dialects of the Garo.

Want to visit villages in Babadam Area, where you may hear pleasing songs from a variety of birds early morning, at noon, before sunset and yet experience silence that will make you free from city noises. Given below is a list of villages (given alphabetically), one may wish to explore:

1. Agisimgre,
2. Aranggre,

3. Babadam, ( #Bolmagre, #Urengre,)
4. Balupara,
5. Boldakgre,
6. Boldamgre,
7. Buripara or Mengkakgre,

8. Chibokgre,
9. Chidaogre,
10. Chidekgre,
11. Chinaragre,
12. Cherangre,

13. Dujokgre,
14. Dumindikgre,

15. Gambarigre,

16. Jongdikgre,

17. Kemragre,

18. Mikalpara,
19. Marakapara, 
20. Mondagre,

21. Rangwalkamgre,
22. Ronjigre,

23. Sanchongre
24. Sropgre,
25. SropAdinggre,



(Last Updated: 20th July, 2019)

--------------///-------------///------------



Tuesday, 16 July 2019

Jat, sao ding•o soka chakani bewalko, aditako bodilena nangenga

On•titi phone-o golpochengani ong•a obosta:

Anga: Hello, sawachim...? Mainaba ka•atachim? Da•sio anga nikrikjaha...
Unknown: Angaha... Number gital tarieha, ka•e niataiachim.
Anga: Sawa anga...? Oh.... Pajong, a•tilani kamal... Ku•rango ma•siatengjok. Namengama pajong?
Pajong: Aam, namonga•inba. Buchumaha jomonga...
Anga: Hospital-chi re•ange sannengakonba... Basakonisa saenga?
Pajong: Jaha ong•na ham•pilongahajok... Hospital ra•angaming, watetpil•aha mni antionin.
Anga: Namkalakuha watetahakonba... 
Pajong: Namkujaming... Am da•udi namangkal•ongjokin... Indiba mal mattaha bon•biongjok sagipamingna baksa...

[Anga, jatni sokachakbewalko,  mongsongbate sao-ding•o aro sia katani somoio dakani bewalko bodileaniko nangnikenggipa, aro on•titi obostarangko chimongenggipa, chimonganiona baridapatna mangsonge aro suk ong•jae sing•ataiaha...)

Anga: Badita wak, matchu aro do•orang bon•engaha...?
Pajong: Masu mangha, wak manggni aro du•di batda mang•in hong•ongginok... Ma•manpiljaha?

(Golpoani re•angkua....)

Niatbu, chonnaba ba dal•aba ong•bu,, masu manghani dam; wak manghani dam aro du•u rokkal (local/dc)-ni dam... Aiao! Namen chanchina nangbeani, mikaoe niani...

Beben duk ong•chake ka•dimeatna sokbagipana cha•na ringna sachiani namchongmota, indiba be•en bitinchi ong•gija, me•su samjakona bodilena man•jawama. Jatni song•a ritanio, me•suchiba toa nama bi•jakrang bang•beachim. Noknokgipa nokdango saani gimin duk ong•a, aro uamingna baksana sokachakani korosnaba sko rim•dapna nangenga. Noknokgipa ong•e, dukoba, an•tangni man•ao namao sachina sikbea. Sawa sokbagipako migri watatna ska? Ia dukni somoio, be•en bitinchi soka jakjachina didiani aro beng•anide sokbagiparangni aro uigiparangni jakosa

Dakbewalni bidingo, be•en bitinchian soka chakna dra•anio ga•akaienga... Anga saksako nikaha, be•en ingipachi soka chakna sikjachim, indiba bilgri ong•skaenga: “Bisongba angming baksa duk ong•rimean, duk ong•pana nina re•bajok. Maina masuko dokgen. Na•kam chirara, aro dal chibongbangakuba cha•i hi•angarongkanjokai. Mitelbijok nina ri•baanina, ka•dimeatanina. Namnamachi soka chakna man•jae dukde ong•a angaba”. Indiba ua mandeko topgrime inska•aha, “Amikkani, alakside te•akol ting•pilasai... Maharirangna, sokbagipana, wak masu dokna•in alaksitek...”. Ian dakbewal..., jean dukni kosako koros bon•angani. Arey! Be•enchi soka chakaniko nangnikode, be•en bimang an•semg baljokani somoio rona re•angboba... Jeoba, jekoba bodileanide altuanide ong•bebeja.

Saoba aganskara, “Songadamode indakaia...”. Indiba niwilwalatode, “Town-jillaoba apsan ong•enga. Beben matchu den•ja, wak dokja aro do•o rasotja, indiba bajalniko breenba be•enchin soka chaka. Maia dingtanggrika iara?” 

Saaniko sannanina koros bon•ana batede, soka chakanio koros bon•batenga, bang•bata manderangan ia obosta•osa ong•rongbatenga. Maharini, ripengni saanio, nina re•ani bewal namchongmota aro ia bewalko dakangkuna nanga, indiba soka chakani bewalko bodilena nangchongmotenga.

Monday, 15 July 2019

March this Path

With them, march no more this path,
With the other troops, wait, march now this path,
Then marched, marched  and marched this path.

With them, march not here this path,
With the other troops, march there this path,
Then marched, marched and marched this path.

Look..., prepare to  march this path,
'Okay', then marched, and the succeeding year marched, this path.

Then again, with them, march no more this path,
With the other troops, wait, march now this path,
Then marched, marched and marched this path.

With them, no again, march no more this path,
Wait, wait, I'm preparing this path,
Waited, and with them, stopped marching this path.

This path was  for you, but this path -
'I've not let you known this possible path',
With them, then again no, march no more this path,
With the other troops, wait, march this path,
'Okay', with the other troops, let me now march this path.

The repeating, 'march no more this path; march this path'
I am flustered, and fourth times too, comprehended not this path.
The recurrence quest is, what is 'this path'?
Is 'this path', a same or a different path?

If Thou art says, 'March no more this path; march this path'
Just as has been marching, since the first telling, in 2011, this path,
Grant me the strength, to continue marching this path.

Though unable to apprehend now, this path,
Howsoever, perspiring to grokking this path,
Through Thy will, let me continue marching this path.

Sunday, 14 July 2019

A•ba rama nokdringna

Nang a•ba ramako na•an re•ja ong•ode,
Samsi samjil dikpripe, ramao ru•at bang•gene.
Na•an re•na kenode, dagram ong•nok a•bade,
Mi, misi aro silbagipa biterangko matburungha cha•nokne.

Nang nokni ramako na•an gelpile re•ode,
Samsi ja•gam cham•gipa, ja•gam gimanawane.
Na•an re•rongjaode, raman burung pil•nokde,
Nitogipa nokdringko jong•mot cha•toknajokne.

Anti rama dilsako, songni tarina tikkelja•ode,
Na•kam merong karina, rama cholna brangnawane.
Songni jinma ku•monge, ku•rang on•jaengode,
Sa bachani re•bae, songna asie on•epanane?

An•tang nokdring te•sako, an•tang otrokna nangnawa,
A•ba rama samsiko o•trangjolosa nampara.
Songni ramatangna, kingkot tikkelosa namnawa,
Dringtang rama cholsako, ka•dongjringe re•osa nampara.

Na•songni anti ramako, songgipin re•pajanawa,
Nang a•ba totsako, sawa dange ronara?
Nang dring te•sako, sakgipin kagepejawa,
Dringtangko silatna, jakmatangkon nangpara.

Mongma matcha bang•oba, aro randingba•oba,
Chima wari dal•baoba, chipu malba•engoba,
Rama samte dikoba, nokking wa•jak seloba,
Buditangko jakkale, krangdingatna nangnawa.

***   ***   ***   ***   

Wednesday, 29 May 2019

A•chik chatro-chatrirangni SSLC/HSSLC porikanina chanchisamsoani:

Toromo gisik nangani nambea, gilja re•a aro Isolo bi•a, uandakgipa bewalrang gamchatbea. Songsalo bak ra•ani, noksul, songsul aro mahariko dakchakani nambea. Christmas aro bilsi gital-ko maniani aro chrokani nambea. Chadambe ong•e sobharangchi re•e bak ra•aniba nambea. Bia alani aro  nokchame kaa, uarango kam dakchakaniba nambea. Indiba mingsa chanchina nangani. Da•o dipate bang•a A•chik chatro chatrirangan (gimiko aganja), SSLC ba HSSLC senagiparang, december ja a•bachengaoni january aro february-ni skanggipa antirangona lekkako dangtapgijagipa bang•bata gita nikmana. Maini a•selo ong•a niatora, angni chanchianio aro nikanio aditarangko ong•na krae nika:

December-onin bang•a bi•sarangan Christmas-na tarisoa, Christmas-o agrepil•e chroka, bilsi gitalo chrokmesaduga•a, bachiba bachiba rorampreta, saniba bia alanirangna kamo dakchakpreta, sobharangchi dongkama, aro uandakgiparang. Indake uarango bak ra•paengon march jao porika donggipanade namrengare galchipe donchenga gita daktoka. Bang•an december aro january-ode lekkakon a•dimosa nangatbatronga. Jagnikode indin poraigija uachi-uachi re•ruraean, uko-uko dakarin chatro-chatri ong•e dakna nangchongmotgipakode gualska•a. Ua jarango, dingtang dingtang programrango agre bak ra•paani a•sel poraiani gisikode bringbring-brangbrang ong•atskaa aro gisikrangko tom•tom ong•atja

Indaken christmas-o, bilsi gitalo, saniba bia alanio aro sobharango agre kusi ong•timmakarin, poraianikode noksikosa jagninade donchengaria. February-osa noksikni lekkako kolame, a•dimuko dokpronge bang•an a•bachengronga. February-o a•bachengon jasasan porikana dongkua, aro subject 6-ko porainade dandudakdak ong•skaaha aro jagnirangna dangtapgija donnani gimin, poraigiminkoba gualpil•aiaha. Khasi Hills-ni chadamberang aro Garo Hills-ni gipin jatrangde decemberoni, january aro february-ona jagittam bimchipe poraitokbatgipan bang•bata. Indiba A•chikrang...? Bang•bata A•chikrangan jasa february-osan poraibatokaria. Jagittam aro jasa tosusa•ato, aiao, namen dingtanggrikbea.

Ia jagni jako poraigija indin re•ataniba, aditarangoni mingsa, A•chikrangni nambata pass percentage-o pass ka•aniko salongipa ong•a.

Uni gimin, je chatro-chatrirangan march jao porika sena nanga, uamangde christmas aro bilsi gitalo agre rorama aro chrokmesa•aoniko, an•tangko champengo nambatgenchim.  Sobharangchi dongkamja•o  aro salanti bak ra•jaoan nambatgenchimkon. Bia alani kamrango agre bak ra•jaoan nambatgenkon. Christmas-o nobinana re•angode gilja jokmane joljol noktangona re•baoan, ba Christmas-o Dec. 24 aro 25-o gilja re•enba kusi ong•an chu•ongnawachimkon. Bilsi gitaloba batbegipa dec.31, 1jan. aro 2jan.rango kusi ong•an chu•ongaigenkon. Bia alanioba agre kamrango bak ra•aniko komiato namnawachimkon. Sobharangchi re•e dongkamja•on nambatnawakon, aro sobhani bon•kamgipa sal robibarangosan re•ange bak ra•omangba, Dakgipa Rugipara kusi ong•batgenchimkon. Agre chrokmesa•ana batede ia Christmas-o, bilsi gitalo, bia alanio aro sobharango kra•a gita bi•anio bak ra•panioan Dakgipa Rugipara kusi ong•batgenkon.

Gisiko so•so jeng•jeng ong•ato, tom•tom atchonganiko dongtoatja. Uni gimin ua jagittamni somoirango tom•tom kra•a gita somoirangko jakkalenba, kra•a gita ripengrangmingba roenba, name bimchipbee march jani do•gani talako kulina, name chabiko ripingso•ode nambatgenchim. Iako dakataniara, chu•batgiparang aro ma•a parangni mikrakani kamba ong•a. Chadamde ong•e, chadambede skatang roramna aro somoiko jakkalwengwatna sikaria. Uko dimbrengatna aro poraianio somoiko jakkalbatatnade chu•batgiparangni kamoan.

---------------------------

Minggipin uni segiminrang:
1. Ma•ani mikchi - Rokkom gittam donga
2. Raka - Maikai tota
3. A•chik ku•o chanbewal
4. Wa•a rokkomrang: Garo-hills-adoko man•giparang
5. Rongtalgijakode namnikbrujana
6. Chakkol ong•ja dakchakgipa

7. Sarong - A•chik jatni kal•ani

Tuition ra•ani gamchatbreja, uigijaniko sing•ani gamchatbata:


Class 7-oni class 12-ona bang•a chatro-chatrirangan tuition ra•toka. Mongsongbate class 10-o Maths-ko, aro class 11/12-ode Physics, Chemistry aro Mathematics-ko. Man•e cha•gipa aro kangalgipaba bang•an tuition ra•na indakpil•e skelbetoka.

Tuition ra•ani nambregijani:
Tution ra•o neng•ade bata, somoi cha•bata aro an•tangari poraina (personal/self study-na) somoirangba komibea. Mongsongbate, subject ge•gni ge•gittamo tuition ra•giparang, pringwalni 6:00 am  dakarangonin subject-sana re•anga, aro skul jokmanne subjectgnina nokoni ong•kata aro attam 6:00 pm ba 7:00 pm bajirangosa nokonade sokbaa. Nokona sokbaeba, noko rokkomari dakna nangkua. An•tangtang poraina atchongahaode be•en neng•beaha aro tusidimanisa sokbaska•aha. Pringoba pringwalnin tuition, aro salgimik klassni ja•man, attamoba tuition... 

Tuition, subjectsaon badita dam, uan tuition ra•gipa skigipao pangchaka, bang•bataon jao ₹ 500/ ba ₹ 800 na batronga. Indide skul feesrangmingna baksa jarikit gamna nangani dongdapkua. Tuition-ni somoioba bang•batan an•tangni uigijaniko sing•rongja aro skulo class-o gitan, tuitionchi re•anggen, knatimgen aro notesko segatesan re•bagen. Je chatro/chatrian uigijaniko sing•a, uade namkalkua.

Tuition ra•ani, mitam skigiparangko skulo name skigijanionaba dila. Mitam skigiparang, tuition-o bi•sarang bang•atna skulode name skibreja, indiba tuitionode name skia. Ian mingsa mitam skigiparangnade business gitaba ong•angpila. Iako agannengon, gimik skigipako mangsongja, mitam skigiparang donga skuloba name skia aro tutionoba name skia. Indiba bang•a tuition ra•giparangan, skulo name tale skija indiba tuition-o nambate skia

Tuition-ona bi•sarang batch ge•saoan sak 30 ba sak 60-rang dongronga. Uan skulo klass-o skiaming apsannangaia, maina tuition-ni somoi kontasa ba kontasa adha aro uni ja•mande uigijanirangko sing•nade somoian gri. Oe, bang•gija tuition skigiparang, dingtangmancha sing•aninaba somoiko on•a, aro bi•sarangko uo ma•sigijaniko sing•china didia. Iade nambea.

Indiba jegita ong•oba, mitam chatro chatrirangde, tutionsan re•aia, aro skuloba aro tuitionoba uigijaniko changsatekba skigipao sing•rongja. Skuloba noteskosan segataia aro tutionoba noteskosan segataia. Ua skia gimiko ma•siean sing•jama, ukode porika•osa ma•siaijok. Indiba an•tangari noko poraigipa bi•sa, maikoba uigijani aro ma•sigijanide (doubts-de) dongtelaia.

Tuition ra•na nangani ja•dil:
Bang•a skul ba college-rangon skigipa aro chatro / chatrirang baksa uigijaniko sing•anio dongbreja. Chatro ba chatri skigipaona re•ange, uigijaniko sing•ani indakpil•e komibea. 5 % rangni gitasan ong•aigenkon uandake lesson-o uigijaniko skigipao sing•anirang. 

Skigipani skiani nambregijani a•selba ong•a, indiba uni skiani nambregijanide ja•pang ong•ja, maina bi•sarang skulo ma•sigijaniko sing•giparang bang•ode skina changbregijagipa skigipakoba an•tangko namdapatna tikkela. Skigipaba an•tangni skiani bewalko namdapatna krengroroa. Sing•ani..., bi•sarangni uigijaniko sing•ani, gisik nanganikoba mesoka aro indake gisik nangani, skigipakoba bimchipe skirorona tikkelata. Darangba sing•gipa dongjaode, namoba namjaoba skigipa apsan bewalon pangnan lessonrangko skiangkua.

Chatro / chatri uigijaniko sing•sranggijani dongode, uan salantini lessonrangko poraigijanikoba mesokskaa. Salantini lessonrangko ma•sina krengon, uigijaniko uina krenga aro an•tangtang uina taningtangko tikkelatanikoba mesoka. Jean mamung sing•ani dongja, bang•a changon ua an•tangari chanchianikoba dakrongja

Mitamrangara uigijaniko sing•ja, skigipana kennani a•sel. Miitamrangra chatro / chatri skana kratcha•a, maina bi•sa gipinrang maikoba maikoba aganronga aro bal•ekronga. Maina krat cha•na, man•gijaniko skie ra•nan skulona re•baenga. Mitamrangra, skigipana kenna maina mitam skigiparangde skatang bi•sarangko innaia aro ka•o nangaia

Mitamrangara, mitam skulo skigiparangni namja•ani a•sel tuition ra•anionan sokaia. Mitam bi•sarangra ma•a pani aganana tuition ra•aia. Mitam bi•sarangra ripeng skani tuition ra•ana ra•paaia.

Indiba ia tuition ra•aniko komiatna ba komiatnade skulo bi•sarang aro skigipa baksa uigijaniko sing•ani dongna nangchongmota ( The teacher – student relationship, in the field of asking doubts should come into existence). Uni gimin, bi•sarang skigipao skulo, break-o aro je somoioba aro biapoba uigijaniko sing•genchimode, tuition ra•na nangani katta•an dongjawa, maina uigijaniko skulon talna man•aha.

Uni gimin, tution ra•gija, uigijaniko skigiparango sing•ani bewal namen gamchatbea aro su•utbea. Bi•sa aro skigipa apsan melianionaba dila. Bi•sa aro skigipa meliahaon, bi•sani skigipana kennaniba dongjaha aro mamung kennani dongjahaon, ka•donge knatimani aro skie ra•naniba baria. Kengija knatimon, ta•rake uininga aro ma•sininga. Tuition ra•jaode, bi•sani neng•aniba komia, tangka bon•aniba komia aro an•tangari noko poraina somoiko bang•bate man•a. An•tangangari, poraiaon lessonko ma•siani aro lesson-ni gimin sing•anirang baria. Lesson-ni gimin an•tangtang chanchiahaon, gisik ra•aniba baribata.

Uigijaniko skigipao skulo sing•ani bewalko an•ching bariatna nanga. Maikoba ma•sijaenga...? Skigipao katrikange sing•ani gamchatbea. Skigipara maiana ong•a, klass-o skinasanma...? Ong•ja... Klass-o bi•sarang sing•a aro skigipa aganchake golpoani (discussions) donganiara namen gamchatbea.

If teacher – student relationship on discussing doubts is good, there will be no need of tuitions. 

Sunday, 26 May 2019

Wa•a Rokkomrang - Garo Hills A•doko man•giparang

Waa, mandeni salantio daka kamrango mingsa  nambegipa aro gamchatbegipa ong•a. Wa•ani gamchataniko chanchiaton, wa•a maiana cholija, gimiknan cholia, inesa an•tangni gisikonade na•baaria. Ja•diloni, bipangoni aro bijakona; me•a nadoba•aoni, wa•ringoni aro wa•gipeona; ja•dil - atte gitchi bipongna aro gipinrangna; me•a – cha•anina, wa•ring – wa•ding ba du•ana, rokkomari wata chenganina aro kaa wennanina, wa•ring – karichi ba kalchi, song•e channe cha•anina; chidare aro silpong dake jakkalanina; wa•sing brengna aro tokkol tarianina; bagan bera  ba guare kana; manggot, gol•dik aro jonggalrangna.... Bijak – nokking pinna aro matchu mattena cha•aninaba... Nok rikanio rokkomari nokni bakrangna aro rikna jakkalanina wa•akon jakkalbata. Wa•si, chikrok, du•a, wa•jak aro rokkomarirangna. Mande wa•ako maiarangna jakkala uarangko setokna chanchiode,  aiao! dontongnan changjawakon... 

Ia kan•dikbegipa seanio, wa•ako mairangna jakkala uako ning•tue sena iano mangsongja, indiba Garo Hills-o wa•ani rokkomrang baditarang donga,  iakosan janapnasan namnikbea. Garo Hills-o man•gipa rokkomrangko segenchimoba, iano janapanio mittamrangko mingchangnaba donga, maina iako seanio jol ge•sanno man•gipakosa janapa gitasan ong•aienga. Ia wa•ani rokkomrangni bimungrangkoba jolsanni minganiosan bimungko janapaiaha. Jolsa•o minggipa apsan rokkomkon Garo Hills-ni jolgipinno minggipin bimungrangoba mingani donga. Uni gimin iano janapgipa bimungrang, jolgipinno bimung  mingani baksa apsanjanaba donga. Iano bimung segatgimin, Ranggira Babadam joloni minga gitasa seaha. Jeba ong•bo bimung mingani rokkomna bate, Garo Hills-o man•gipa wa•a badita rokkomrang donga, uakosa uianiona ra•bana nangchongmotbatani. Joljol hai, wa•ani rokkomrangko niangna. 



Angni iano segatgiminrang, wa•a ming 14 rokkomrang Garo Hills-o donga. Uarangara:

1. Wa•tre / wa•mande
2. Wa•tibok wa•naru (wa•tibok dal•gipa)
3. Wa•tibok (wa•tibok chongipa rokkomko wa•tibok innen mingaria)
4. Seksra (wa•gi gita dakanga)
5. Burua...
6. Wa•gi (A•tila amuna, wa•gikosan jakkalbata)
7. Wa•kanta...
8. Wa•dru (wa•arangoni dokrubatgipa ong•a)
9. Wa•nok (wa•nok chongipako wa•nok innen mingaria)
10. Wa•nok wa•sim (wa•nok dal•kalgipa)
11. Wa•nok wa•da (wa•nok jatoni dal•batgipa)
12. Wa•sit (Wa•site mesaka)
13. Wa•mina (Iade chonbea, Balpakram jolrangosan man•bata)
14. Wal•ni (Skang chengo wa•al so•bakna ba chaatna jakkalbata, gipin wa•arangna bate, wal•niko salo ta•rakbate wa•al chaningbata)


Ia rokkom 14-kosan Garo Hills-o man•a ine anga chanchija. Haida gipin jolrango, minggipin rokkomrangkoba man•engnaba donga. Ia segatani jol ge•sanno pangchakesa seani gimin, galchanganiba dongnaba donga ine anga chanchia. Jeba ong•bo, ia wa•ani rokkomrangni bimang aro maiarangna jakkalbata, uarangko anga minggipino talatskana mangsonga.


[Suggestions ka•dapna / feedback on•a namnikgiparangko katchabee rimchaksoa...]

...
Minggipin uni segiminrang:
1. Ma•ani mikchi - Rokkom gittam donga
2. Raka - Maikai tota
3. A•chik ku•o chanbewal
4. Rongtalgijakode namnikbrujana
5. Chakkol ong•ja dakchakgipa
6. Sarong - A•chik jatni kal•ani

Thursday, 23 May 2019

Little knowledge isn’t dangerous. Pride in little knowledge is!

So far I have been aligning to the saying, ‘Little knowledge is dangerous'. Some even extend it by saying, ‘It is globally applicable'. When look into the saying on the surface level, it seems to be totally unarguably correct. I've been nodding to the saying, and had even proclaimed when I witnessed a person with little knowledge showed something and had a downfall

As I look closely into the saying and fathom over it, I debunk it since it is a misinterpretation. If one does not know even a little, of a particular subject / thing, one will never try to know deeper of the said subject. One will not even ask about that subject since one does not even know that exist and therefore, will have no doubt at all. If one doesn’t have a little knowledge, there is no question to developing that subject, and that knowledge will continue to remain unknown.

Only when one knows a little of that subject, and if that interests, one starts to know more of that and try all means to know every detail of it. Once that little knowledge is inquisitive, one becomes a mastery of that subject and contended.

If one has a prior full knowledge of that subject, no questions about that subject will ever arise.  One will not even teach to others about that subject because everyone knows of that. When one who knows very well about that particular subject, speaks to the crowd, and listeners understood everything of what have just been heard, no one will ask the speaker or clarify since listeners have no doubts. No doubts implies having full knowledge of that subject. If the listener stand up and clarify something, it directs that the other has no full knowledge. There is a doubt means there is no full knowledge. It is that no full knowledge, which is a little knowledge that drives a person to nurture into a full knowledge.

Therefore, that dangerous must be due to something else, not due to little knowledge. When I look out for the reason behind being dangerous, I found that it is a pride. When there is pride on the subject, patience disappear into the woods. When there is pride, one will not wait that little knowledge to mature into a full knowledge and so, that pride in little knowledge show off one's own little knowledge

What happens then, when that little knowledge is shown off? Everyone knows the answer... But one should note, it isn’t a little knowledge that is dangerous. It is a pride in little knowledge, that's dangerous. Never fear to have a little knowledge of any subject, but watch out, that no pride enters into your little knowledge.

Little knowledge is essential to mould that very little knowledge into a mature full knowledge. 'No little knowledge' is equivalent to 'no full knowledge', since there will be no driven force that yarns towards a full knowledge, if there is no little knowledge.

Pride in knowledge is dangerous. Or, pride in little knowledge is dangerous. There is no patience in pride. Pride and impatience are almost always journey together.

Little knowledge isn’t dangerous. Pride in little knowledge is!

Wednesday, 22 May 2019

Asking for a password – Genesis of mistrust!

Trust and respect is the pillar of all relationships. Of course, commitment is the core of trust, forget not that. If there is no commitment from one, it could crumble the strongest adherence of trust.

Asking for a password is an indication that trust, respect and discussions are missing, more specifically trust is lost

When one asks for the password, ask the person why the password is needed. Whatever the reasons be given, when meditated upon, 90 % of explanations emerges out to be, due to mistrust

Sharing password often leads to spying or controlling another person. It's a sign of inspection, seeking proof. Relationship isn’t about inspections, seeking proof, everything same  and having no personal room. 

I am an open book, I have no problem in sharing”, says anonymous. Everything seems a good idea when you are in a relationship... you love each other truly and trust each other... it looks like a transparent symbol of trust... Once relationship gets into suspicion or rather ends in certain case, it's a huge complicated. Even if it continue to last, suspicion unconciously exists. 

It's common for partners to share their passwords since they truly believe that this is a significant step to show trust", said anonymous. But when look at it closely, it can clearly be seen that it originates from the lost of trust. Sharing password isn’t a genuine way to show trust. There are, a million of other ways. It isn't a healthy way to deepen trust. Have or nothing to hide, there needs no inspection to trust. If one wants to cheat, even after sharing of passwords one can surely do so. One can never stop the other from cheating by just with the password.

Updating status, photos, etc. from the other's account itself escorts to  fear of or fear to... That fear of or fear to, whether a minor or major issue,  is borned of a trust issue.

What, if one uses the same passwords for the multiple accounts, viz. Social networks (Facebook, Twitter, ..), media sharing networks (Instagram, YouTube, Snapchat,...), discussions forrum (viz. Quora, ...), Blogging and publishing networks (Blogger, WordPress, ...), Professional networks (viz LinkedIn, Classroom2.0, ) Educational Networks (Viz. The Student Room, Unaccademy, Google Books, Google Scholar, ResearchGate, PubMed Central, Academia.edu, ..), Commercial networks (Internet Banking, Paytm, Google Pay, Amazon, Flipkart, Myntra, Uber, OlaCabs, Amway, Snapdeal, Jabong, Alibaba.com, ...). 

Asking for a password is 90 % borned of the lost of trust. Fear and suspicion is the genesis of mistrust.
Respecting privacy is borned of TRUST.

The choice is yours whether to cling on to trust on or seek out for a proof.

Saturday, 11 May 2019

Ma·ani mikchi - Rokkom gittam donga:

Ma·gipa detangna dingtang dingtang  obostarangna mikchi ong·na man·a. Ia ma·ani rokkomari mikchi ong·aniko, rokkom gittamo bakna man·a: Ua ma·ani rokkom gittam mikchiara
i) Katcha·ani mikchi
ii) Dukni mikchi aro
iii) Kratcha·ani mikchi

Ia rokkom gittam mikchian, an·tangari degipana gamchata. Ia rokkom gittam mikchiko ma·a cha·tota aro gun gnanggipa mikchirang ong·a. Ia mikchirang mairongpil·e, uni dena gamchatbea aro detangna ka·sae ua mikchirangko mesokna ka·donga.

Ia katcha·ani mikchi detangni nama kamna, nama bewalna, changa sapanina aro detangni p'lak rokkomari chanchia, katta aganani aro daka kamni namani gimin ong·a. Ia katcha·ani mikchi degipana kusiniko, katcha·aniko aro mikkangchi namdape dakanganina ka·donganiko  ritimatroroata.

Ia dukni mikchi, detangni nambregija kamna, chu·sokgijanina, bimchipgijanina, aro detangni p'lak chanchianio, katta bewalo aro daka  kamo nambregijani gimin ong·a. Ia dukni mikchiko, degipa nikon, degipana namaona an·pilanina an·tangni janggi tangani gimin degipani  gisikona nipilanina chanchianiko ritimata. Uni chu·sokgijanina aro dimbrenggijanina, ma·ani dukni mikchiko nikon uni gisik aro ka·tongko nangdikata aro bite nangatgipa bewalona degipako an·pilata.

Ia kratcha·ani mikchi, degipani ka·namgijagipa aro mitchigipa daka kamni gimin ong·ronga. Ia kratcha·ani mikchi rokkomko degipa nikon, matsranggipa sel·u gita chacha rakbegipa aro mitchigipa deni ka·tongko buponga aro uko dingtangatna ama. Ia kratcha·ani mikchi, rokkom gittamoni gamchatgipa rokkomsa mikchi ong·a. Ia mikchi deni mitchigipa kamko, rongtalbee aro bokpile su·srangna amgipa chimik ong·a. Ia mikchi, degipako an·tangni ka·namgijagipa bewalko nikata aro uko rinnokate, namaona ka·oksie an·pilata.

Ia ma·ani rokkom gittam mikchiramg, ma·ani detangna mairongpil·e ka·saaniko mesoka.

Friday, 3 May 2019

Bal•eka - Mangkala

Bal•ekani nama; kragipa bewalosa ong•na nanga!
Dal•giminrang dal•gipa gandako bal•eka. Uan kra•a.
Chongiparang chongipa gandako bal•eka. Uan kra•a.
Chongiparang dal•batako bal•eka. Uan krabeja.
Chongiparang dal•batako bal•ekskaa. Uan dal•batgipa chonbatgipako bal•ekani maia gadango ong•a chanchina nangani.

Kragipa kattao ka•dingna bal•ekanisa nambea. Dal•giminba ong•bo, chonnenggipaba ong•bo mitchiani aro kragija kattao bal•ekaniara namja. Dal•batgiparang, chongipani mikkango rongtalgija kattako jakkale bal•ekaniara, chonnenggipa aro dal•drobagipa bi•sarangko kragijagipa bewalona dila. Mongsongbate, dal•batgiparang bal•ekanio be•enna sikani kattarangko chonengipa bi•sarangni mikkango kragija bal•ekaniara namchongmotja.

Dal•giparang (me•apa, me•chikma, ba je bilsi brebatgiparang) chonkalbatgipa bi•sarangko bal•eka, uan ra•chakna amani. Indiba agre batpile aro kragija kattarango chonbatgiparangko bal•ekaniara namja aro kraja. Agre rongtalgijagipa kattarangchi chonbatgiparangko bal•ekaniara dambe gisiko dakmajoaona dila aro uamangni bewalrang, bang•a changon chu•batgipako mande ra•anirang dongronggijaniona dilrongbata.

An•tangna chu•batgipako bal•ekaniara kraja, mongsongbate kragija kattarango. Bang•an, agre bal•ekani balwao dal•rorogipa, bang•a changon chu•batgipako man rakkina changrongja.
Bal•ekani aro ka•dingani nambea aro gamchata. Indiba dugapil•e mongsongbate rongtalgija kattarango bal•ekani aro ka•dinganiara namchongmotja.
Kragija bewalo aro kattao bal•ekani aro ka•dinganiara, gisikna namgijagipa sabisirangko ritimata.

Mitamrang chonnike bal•eka; mitamrang chonnika gnang bal•eka; mitamrang ma•sijae bal•eka; mitamrang ka•dingnasan bal•eka; mitamrang kusinasan bal•eka; mitamrang rasong man•a bal•eka.
Je miksonganioba bal•ekbo, miksongani namgijagipa aro katta sel•tagijagiparangko jakkalani namchongmotja. Je miksonganioba bal•ekbo, bal•ekako man•enggipa mandena mai ong•enga ukoba chanchina nangbea.
Ka•dingani aro kusini nambea indiba kragijanio ka•dinganiara gungrigipa ong•a.

Bal•ekanio simsakbena nanga. Bang•a changon duga•anionan dilrongbata.

Bu•a innudi nami nibune. Bang•a agri bal•ekgiparang man rakkinadi saprongja. Ku•sikni gam•ama wekari wangbrakariodi nampajare.

Saturday, 27 April 2019

You will, by all means, be rewarded one day!

Even if you do anything you want by concealing it from others, one day it will, by all means be unfolded... You can't hide anything and everything always...

Oh! Keep in mind, when you are doing something secretly or publicly the deeds will  always be brought to public with one of the two rewards...

- If it was bad for you as well as to others, you will be rewarded with corrections, blames, or criticisms...
- If it was good for you as well as to others,  you will be rewarded with appreciations and applauses...

So, be it in secret or public, not for a mere want of rewards, but with a real desire to strive towards sincerity, always try to do that is morally acceptable to you as well as by others. Reward will always follow for any thought, word or deed you made.

A worker will be paid his due...

You will, by all means, be caught and rewarded one day!

Monday, 22 April 2019

Rongtalgijakode namnikbrujana!

         Bang•a manderangan noktango aro sa•ratango rongtale donganikosa namniktokbea. Uamang rongtalgijaniko mitchiniktoka. Saobarang uamangni biapo aro sa•ra noksamrango gue cha•e chitchurammaniko chakna ampilgija nidika. Uandakgipa bewalko namnikgijani namen nambea. Indiba ua rongtalgijaniko namnikgijagipa apsan mandean sakgipinni biaprangode mitchiate donbana namnikskaa. Uamang ma•sie aro ma•sigijani bewalo ong•rongbata. Adita sakgipinni biaprangko rangtalatgijani bewalrangko apsan mingsankon minggittam pointsrango janapatna namnikbea.

Rongtalgipa biaprango rona ba picnic cha•na namnikbea. Indiba rokkomari plasticrangko, me•su bigilrangko, cha•ani bon•gijaniko, song•chakram aro chanchakram biaprangkode rongtalatgija donbanawa. Bottle-rangko skatang kona noksikrango aro chibima chiringrango galrame re•banawa. Rongtalao atchongna namnika indiba atchongman•e mitchiate donbana namnika.

Bajar antirangni rongtalako namnika.  Bajarrango, gario songreo aro ramarango re•ramitingo chips, snacks, biscuits, sweets aro biterangko cha•na, aro cold/soft driks-rangko ringna namniktokbea. Indiba cha•man ringmanede plastics, wrappers aro bottlerangkode skatang je biapon bon•achim, uanon bik rang•san galmalamataina namnika. Sorok ramarango aro garioni galongkatanira namchongmotja. Ua galna nanggiparangko, dikdiksa chimonge ra•bitenba kragipa bewalo galnara be•en bilgrijawachim. Cha•na ringna skang jreako ra•bitnade neng•ja, indiba cha•mane ringmane bigil aro bikoprarako dikdiksa ra•bite kragipa biapo galna aro rongtale donnade neng•a aro aratbea.

Sa•ratango chitchuakode namnikjana, an•tangan rama sorok aro bajar antiode chitchuna namnikskara. Biterangni bigilrangko garioni galongkatatna namnika, aro ua rama sorokko saniba rongtale donnengako alturiri mitchiata.

Ua biap nang•ni re•bana skang maidakgipa rongtalao dongachim, ua biapko apsan rongtalao rakkianian gamchata. Maikai sa•ratangko rongtale rakkia, bajar anti rama buringrango skatang galramram galpitpitjana.

Wednesday, 17 April 2019

Easter Monday: Maia bewalo cha•rimenga?

Re•baenggipa Robibar(21st April, 2019) Chakatpil•ani robibar ba Easter Sunday ong•a. Ian Kristianrangni dal•batgipa maniani aro bebera•ani ja•pang ong•a. Jisu jokatgipa Isolni depante, mande jatko jokatna mande pil•e atchiaha innomangba ong•gramaigenchim. Sawa a•gilsako atchija, aro skangni chasongo namgijagipa mande kracha•begipa bewalo so•otako man•rongachim. Uarang Jisu Isolni depante chisolo so•otako man•aniara, Jisuko namgijagipa innen chanchiaigenchim. Indiba salgittamni ja•mano, siaoni chakatpil•anisa uni chong•mot Isol ong•ani aro jokatgipa ong•aniko sakki on•aha. Jisu siaoni chakatpil•jaode, Kristianrangni bebera•ani ong•grammaigenchim.

Ia Kristianni dal•batgipa bebera•ani ja•pangara mandeni ga•aktelaoni salantio Jisu Kristo-o, tanggipa chakatpil•anio an•ching sakprakkon chakatpil•china namaona an•pilanina chol ong•a. An•ching salantian an•chingni namgijaoni chakatpil•na krengna nanga.

Ia chakatpil•ani kario, kusi ong•e katcha•anina ka•sroke nokdangni gita ba chadambeni dol gita, ba ripengskarang baksa damsan cha•rimaniko (Easter Monday salo) A•chik a•songo dakrongba•enga, ian nambegipa dakbewal ong•a. Ga•akgiminoni aro janggini sigiminnoni chakatpil•anio katcha•ani nambea.

Indiba mingsa chanchina nangbeani: Ia damsan cha•rimaniara maia bewalo ong•enga? Ia Easter Monday-o damsan cha•rimaniara an•tangni janggina, ma•a paana, nokdangna, dedrangna aro songsalna neng•nikaniko on•engama on•jaenga. An•ching ua sombar salko, Isolni namnikanio kra•a bewalo re•atengama? Chanchina nangani.

Chu-ara namama namja? Chu nambegipa ong•a, indiba bang•an chuni nokkolosa ong•ronga. Iani bidingo chuara namgijagipa ong•a ine aganrongbata. Na•a chuni nokkol ong•jagenchimode aro na•a chuko rongtale jakkalna man•ode namachim. Indiba chengoni obostarangko nipilaton, bang•an chuko sason ka•na man•ja aro chuni nokkolsa ong•batrongskaa. Uni gimin, mandeni bilgriani a•selo 'chu ringani pap ong•a' ine aganronga, maina chu papona dilrongbata aro bang•an chuo ga•akaha. Uni gimin chuko ringjana man•on nambatbea. 'Chu namgipa ong•a. Chu ringani pap ong•ja indiba chuo pekanisa pap ong•a'. Peka ine agannengon chu ringe pekamangmangkosan mangsongja, chu ringanio chuo pekgijaba pekani donga. Ia pekaniara, chu ringe spiritually pekani, psychology pekani, tangka jakkalanio pekani aro rokkomari gisikni aro janggini pekanikoba bak dongpa•a. Ia chu ringanio songsalna namgijaniko ra•baode, sera bera katta agannahaode, dedrang ba pagipa-ma•gipa nokdangni tom•tomaniko jingjengatode, ian chu ringanio pekgija pekaniko mesoka. Chu mandeko kragijaniona dilrongbata. Uni gimin mande chuko gelna man•on nambatbea.

Ia Easter Monday-o, A•chik a•songo bang•an chiring wari aro namnamgipa biaprango damsan cha•beronga. Ian nambea. Indiba bilsiantian ia kusini salo duknikoba knaronga, jekai saoba chio janggi galana, saoba til•ekana, saoba jegrikana, saoba bottle dokpretana, saoba peke salenba accident ong•ana aro rokkomari ong•aniko knaronga. Ia rokkomari a•sel ong•ronggiparangoni, minggittam nambatgijagipara: Janggi galani, til•ekani (pante me•tra ba me•apa-me•chikma) aro pekarame accident ong•ani. Iarang maini a•sel, ong•a? Iarangna aganchakani bang•bea, indiba kan•dikbee agangenchimode a•gilsakni gitasan kusi ong•ani a•sel aro janggini gita toromo chakatpil•ani dongja•ani a•sel ong•a. Ia dal•batgipa Christianni bebera•ani ja•pango bang•an gilja re•anga aro bang•an gilja re•gija a•gilsakni gitasan an•saona tarisoa.

Uni gimin an•ching ia Jisuni chakatpil•aniko gisik ra•engon, an•chingba namaona chakatpil•na ja•ku de•rimna. Gisikni aro janggini gita cha•katpilanina krengna. Picnic cha•giparang je biapo ong•genchimoba mikrake aro simsake kra•a bewalo katchachimrimna. Simsakbee katchae jinma damsan chakatpil•e cha•rimna. Isolo chakatpil•anigri picnic cha•genchimode ian ong•gramaigipa katcha•ani ong•a.

Tuesday, 16 April 2019

Maini a•sel, nokdangoninma?

• Da•ororo adita manderangni skatang mande sakgipinko bal•ekani bariroroenga gita nikmannenga. Ua je kam aro a•seloba re•chakatbo, ua mandeko mandean ra•rongbrejaengaha. Saoba aganna, ‘Uarangara ka•dinganinasan’. Ka•dinganinara rokkomari nama bewal aro gadangrang bang•achimde. Ka•dinganioba man rakkiani dongachim. Angni chonmitingode, an•tangna chu•batgiparangkode kra•aniomangba skatang bal•ekchakjachimde, ‘Kreta ba mande ra•anio dongaiachimde'.

• Da•oara saoba dilgiparangko aro saoba film kal•gipani noksa bimangrangko sostasa man•skaengaha. Politicians-rang sakprakni nanggnikako dakna amjagenchimoba ba nambee kakkete re•na man•jagenchimoba, uamangni man dongachimde. Bang•a dilgiparangan namna krengani donga. A•songko chalaigipa gri, a•song bringbring brangbrang ong•chongmotgen. Uamang namjagenchimode, namdapatna na•a kang•kare kaenba re•chakatboda. Namnikbo namnikjabo kal•stape katta skatang agannani namjabea.

• Chasong gital oe, digitalni chasong... Indiba mande ra•ani aro man rakkianiba dongaba. Mande ra•ani aro man rakkianide chasong gimikoan an•chi dongkamaba. Nikna man•enga A•chikrangni dal•dalgipa dilgiparangko jekai Pa. Purno Sangma, Pa. Mukul Sangma, Pa. Conrad Sangma, aro gipinrangkoba robolna baten mande ra•jaenga. Robolkon bretna kennenba name kal•kua aro jakkalkua. Ua dilgiparangde robolna baten gamchatachimde

• Da•o minggipin nikna man•enggipara, Te. Saldorik, Tra. Mikkimchisa/Mikkachi aro gipinrangkoba, uamangni noksarangko/photorangko jakkale skatang kattarang aro memes-rangosa chonniktoke bal•ektoke rotokaia. Mitamrang chonnike bal•eka, mitamrang ka•dingna bal•eka aro mitamrang mikbue bal•eka. Chonnikgija bal•ekomangba kattarangko chanchie nipabo, uarang nambeamare. Uamangni manba dongpa•ake. Bal•ekengon sakgipinni juttakoba ganne nipabore. 

• Chonnika man•giparangna: Nang•ni dakenggipa namode aro namenga ine nikode, da•a dontonga. Miksonganio tongtong ja•ku de•angkubo. Chonnikgipade dongtelaria, darangan a•gimikni namnikakode dakna amja. Jegitaba namako dakbo, namja ine jegipade dongaia.

• Name nikja aro krajare, skatang katta ku•sikni gam•ana bokbokode aro changa sapatangna(creativity) jeko jako skatang tarie mesokataiode. Man rakkiani aro mande ra•anian gamchatbatare.

• Name ja•pang ja•dilko niatode, iandakgipa katta agannanirang nokdangonin a•bachengani ong•akon. Chonmitingonin mande skako man dongija aro mande ra•gija bal•ekaniko champengja•ani ong•engakon. Mitamrang ma•a pakoba mande ra•ja. Abitangkon rakpangpilaria. 

Friday, 12 April 2019

Chakkol ong·ja Dakchakgipa

Ø  Chakkolrakkolcha·parikgipanomil, ba pante aro je kattaoba mingbo, uandakgipa kattarangchi okamaniara krabreja. Uamang man·e cha·kalgipa aro cholikal·gipao donga aro uamangni (nok nokgipani) kamrangko ritchengata. Uan cholikal·gipa mandena mairongpil·e katcha·ani ong·aChakkol inne uamangko dugapil·e mingsani ja·man minggipin kamko ka·ataniara; aro nok nokgipani manderang bang·a changon chonna remma kamrangkoba (domestic chores-ko) ka·rongbregijaniara ka·tong grianiko mesoka.

 

Ø  Bi·satangko nangchongmotgipa kamo, jekai su·srangani, chonchonnako aro nata sol·aniko dangtapnan bang·an detangkode on·rongja. Bi·satangko kutoritangko, sa·ra aro bilsokani kri chongipa ba·ra cholatangkoba su·srangnaan on·rongja, skija aro didija. Uandakako man·gipa dedrang, rongtalatna sapjawa indiba mitchirakgipa ong·skaronga. Uamangko porainasan skia aro songani ritanikoba bisatangko banga choligipa maa paarangan champenga. Uandake dakaniara mani paani bisatangna andalao kasaaniko mesoka. Uan tusianio detangko namgijagipa bewalona nikna amgijanio ramako pue onna. Ua choligipa de, bebegita poraia dalangoba songsalna jakkaltobegipa ongrongjawa; aro uichakani gisik dongbrejawa. Saksa sakgnisan chonna remma kamo nengskimani aro gitchianiko masigen. Bangan chongipa kamko kae rongtal antalatgipako mande rana changjawa. Uni gimin gisepo dakchakgipako dakchakchina didiani nambea. Detangko gipin kamko kaatgija, poraimangmangchina didianiara gualani kam onga.

 

Ø  Bebean banga choligiparang, kattamangmangchi mande rachina aganna indiba kamchi aro bewalchi noko dakchakgipako mande rana changrongbreja. Nokdangni daldrobagipa dedrangba, rimrim noko dakchakgipanasa plates-baterangko jinnongronga aro galgoprongbata. Arey! Chonna remma rongtalatanikode nokni dedrangniba dangtapani nangchongmotgipa kam ongachimba. Bidana kaoksianiara, poraianiara lekkamangmangoniko skie raanisan ongja aro jak sraaniko skie raani onga. Poraia skianiara chanchiani, katta kuatani aro daka kam cholon-bewal gimikkon dake skieraanisa onga. Detangko nokni sara nokkrako otrokatani, medik samdikrangko natatani aro chola baratangko susrangchina (domestic chores) didianiara, detangna kasagijani ongjachim.

 

Ø  Choligipa mande dakchakaniko nangesa, cholikalgijagipa mandeko nange amronga. Uni gimin ua nangni noko donggipa chakkol ba rakkol ongja; indiba nangni nokko aro nokdangni mande sakprakkon dakchakgipasa. Ua nang noko donggipaban dakchakaniko nanggipa onga indiba ua dongparikgipa ba chaparikgipa ongja aro ua nangko DAKCHAKGIPA onga. Ua dakchakgipa dongjagenchimode nangni nokdangni kamrang jrebata. Uni gimin, ua nang nokdangni gamrangko chilchakgipa aro ritchengatgipa onga. Rakkol aro chakkol, ia katta onne aganjagenchimoba, bangan onnatanio jakkalbata. Uni gimin uko onnate agannaming apsannaia.

 

Ø  Maneba chabo kangalba ongbo, chonna remma kamrangko rimchina maa paa dedrang sakprakon skina nanga. Dedrang noko dakchakgipako dakchakna nangchongmota. Dedrangko nokni raja aro rani ongchina ritimna cholko ona nangja. Dedrangko maha-maha dongate, chonna remma kamna kangkare komatgijaniara, detangko namgijaaniona aro sakgipinko mande ragijaniona dilanisan onga.

 

Ø  Uni gimin noko dongpagipa rakkol ongja. Ua nangko dakchakgipasa. Uni dakchakanina nok nokgipa dakchakna nangskaaniara, dakna nanggni kam ongskaa. Dakchakgipako tangkachisan dakchakskaani ongja. Tangkachi dakchakaniara banga dakchakani cholrangoni, rokkomsasan onga. Uamangko dakchakskaanide, uamangni gisikkokatongko aro uamangni kamkoba ritchengatskaanisa onga. Ua dakchakgipa dambe onggenchimode maiba skie radapani cholko uamangnaba mesokjolani aro kulie onanian nok nokgipani nambegipa gun onga. Noko dakchakna rakkion, uko poraiatna ba maiba janggi tangani cholkoba mesokna nangchongmota.

 

Thursday, 11 April 2019

CAB Politics

CAB is a complex issue but I hate as it comes on the basis of religion, minorities, or even applied to majority directly or indirectly and most of all,  inequality is concealed. What will happen to Hindus if it becomes even more minority in Bangladesh, Pakistan, Afghanistan, etc.? What will happen if Muslims becomes even more minority in India? What will happen if Christians become even more minority in India, Bangladesh, Pakistan, etc.? What will happen if Buddhists becomes even more minority in India, Bangladesh, Pakistan, etc.? What will happen if Sikhs becomes even more minority in Bangladesh, Pakistan, etc.? Or what will happen if any of them becomes too much majority in the other way round? CAB is a very complex issue, I personally firmly oppose it and many do. In whatever version CAB is implemented, it will create an even more opportunity and add more spice towards communal differences. Illegal migrants are illegal migrants. That’s it. Everyone knows how poor people are treated, and hence, minorities could be poor. To whatever group you belong to, your group is a minority in one region or the other. To answer to this is EQUALITY. But it's a big question, what is the real meaning of EQUALITY. Everyone knows the real meaning but most try to apply equality only from one side.

But now the query is...who...initiates & supports...and for what?
INC initiated CAB, then opposed when BJP tries to table it, & currently opposing when in opposition. That’s something to ponder upon.
BJP is modifying CAB, tried to pass & still firm to bringing back. That’s something to ponder upon.
NPP had opposed, is opposing and determine to oppose strongly even though in alliance with NDA & want it to be REFRAMED meeting the sentiments of the NE. Whatever the reframe will be if the sentiments of NE isn't met, it is FIRM to opposing it. That’s something to ponder upon.
INC too in some way had allied with BJP at least in some states(viz. JHADC)....
NPP as well allies with BJP/NDA...
AGP as well allied with BJP/NDA/NEDA once upon a time...
UDP as well allied with NEDA...
And many others too....

Alliance doesn’t mean that party. Their ideologies are different. Alliance doesn’t mean it is that party, it has its identity. But there is as well wrong politics on alliance. 
Indecent politics always exist. That’s what that make many to hate politics.

In whichever versions, CAB may be made to return I'm against as it will intensify communal differences among the various communities.

What is politics? I can’t understand how the real meaning of politics is defiled. Currently, most understand only this besmirch politics. I think, POLITICS must be depressed and angry for befouling her.