Popular Posts

Tuesday, 21 July 2020

Simple Guide – Quick Links: Online Application to various Schools & Colleges in Meghalaya 2020-21


The following are some of the respective links I know to apply in various Higher Secondary Schools and Colleges, in Meghalaya State, that has the Online Application Facility to Admission 2020-21. This is a simple guide to access those Application Sites. The links are particularly oriented for Class 11 Admission Application.

[You may either click the respective links given in my blog or download the PDF attached in the blog and directly access to the link of the respective schools / colleges. The advantage of downloading the PDF is that you don’t need to re-visit my blog but can directly reach out to the links from the PDF downloaded on your device]

Download the PDF link: https://drive.google.com/file/d/1UFCDafKnlTafQhA4lbt7hl7yzIr2jAgE/view?usp=drivesdk

Or you may download the PDF given at the end.

Garo Hills:
1. Don Bosco College Hr. Sec. Section, Tura
Application Link: http://www.dbchsstura.in 

2. Don Bosco Higher Secondary School Tura
School Website: http://dbhsstura.ac.in/

3. Govt. Hr. Sec. School / College, Meghalaya
Application Link: https://megedistrict.gov.in/ 

For the Hr. Sec. Schools:
[Link above is same for:
a) GOVT GIRLS HSS AMPATI
b) BAGHMARA GOVT HSS BAGHMARA 
c) CAPT WILLIAMSON MEMORIAL GOVT HSS BAGHMARA 
d) DADENGRE PURI GOVT GIRLS HSS DADENGRE
e) DALU GOVT GIRLS HSS DALU
f) GOVT BOYS HSS TURA
g) GOVT GIRLS HSS TURA 
h) RESUBELPARA GOVT HSS RESUBELPARA 
i) RONGRENGGIRI GOVT HSS WILLIAMNAGAR 
j) TURA GOVT HSS TURA
k) WILLIAMNAGAR GOVT HSS WILLIAMNAGAR]

For the Degree College:

a) Tura Government College
b) Williamnagar Government College
c) Captain Williamson Memorial Govt. College
------------------------------------------------------------------------------------------------

Khasi & Jaintia Hills:
1. Synod college, Shillong
Application Link: https://www.synodadmission.in 

2. Govt. Hr. Sec. School / College, Meghalaya
Application Link: https://megedistrict.gov.in/ 

3. Sacred Heart Boys H/S School, Mawlai, Shillong

4. Shillong College, Shillong

5. St. Anthony's College, Shillong
Application Link: http://app.anthonys.ac.in/online/ 

6. St. Mary’s College, Shillong
Application Link for BA / BSc / BCom / etc.:  https://smcs.ac.in/content/admission-2020
Application Link for Hr. Sec. Section: https://app.neverskip.com/application/202021/stmary/index.php 

7. Mawlai Presbyterian College, Shillong

8. Lady Kean College, Shillong

9. Shillong Polytechnic:

Monday, 10 February 2020

Mikkimko ripingani


Hyphen-ko A·chik katta dongtelgijagipao jakkalchapanina ku·mongdimani:

    A·chik ku·o dongtelgijagipa kattarango English kattako jakkalna aro jakkalchapna nangtelgiparango, mongsongbate possesive determiner, possesive pronoun, prepositions ba uandakgiparangko English katta baksa sechapanio (mongsongbate officially seanirango) hyphen-ko jakkalchaposa nitobate aro krabate su·utbatnika aro gun gnangnika.
     Space on·o aro hyphen-gri sechapbo kra·ean nikja. Hyphen-chi dingtangate seosa banoni katta ama ong·baa, ortorangko altubate uiningata. Bimung baksa jakkalanioba hyphen-ko on·osa rongsrangbate aro nambate nika.

Mesokani:
1. Chief Guest-ni aganani (rongsrangja→ guest ni, guestni)
2. Secretary-na on·bo (rongsrangja→ Secretary na, secretaryna)
3. Sobha-chi re·anga; Parish-chi nappakba·a; Office-china re·kuna (rongsrangja→
sobhachi, parishchi, officechina / office china)
4. Election-ni gimin jegrika; Election-na nokchina re·anga; Election-ko gamchatnikja; Election-oan togia; election-ba gamchata (rongsrangja→ Electionni / election ni, electionna / election na, electionko / election ko, electionoan / election oan, electionba / election ba)
5. Ramke-ni song; Ramke-ko okamata; Ramke-na on·bo; Ramke-ba sokbajok (rongsrangja→ Ramkeni, Ramkeko, Ramkena, Ramkeba)
6. Nokma association-ni tik ka·gimin; Nokma association-ko a·bachengaha (rongsrangja→ associationni, associationko)
7. Village Committee-o pangchake; Village Committee-na pakwataha; Village Committee-ko matnangaha; Village Committee-ni saksa jaksrambee dakchakaha; Village Committee-oan bil donga (rongsrangja→ Committeeo /Committee o, Committeena / Committee na, Committeeko / Commitee ko, Comitteeoan / Committee oan)

-----------------------------------------------------
      Apostrophe, full stop, comma-rangko  raka-ni chin dake jakkalanio,  quote ka·anio seanio, chanchianiko ba phrase-ko seanio pangchake warachakani. Bullet Operator-an rakani chinna krabata. Officially seanirango, websites-rango seanio, YouTube git lyrics-rangko aro video-rango text-rangko seanirango aro ma·manti officially seanirango asol raka chinko jakkalosa jatni mikkimo rasong chaaniko aro ka·saaniko kamchi ripinganiko mesoka.

Mesokani:
‘Na·a an·tango ka·donge ja·ku de·bo’
Single apostrope: ‘Na’a an’tango ka’donge ja’ku de’bo’
Full stop: ‘Na.a an.tango ka.donge ja.ku de.bo’
Comma: ‘Na,a an,tango ka,donge ja,ku de,bo’ 

Omed okamata, ‘nang·ko’ inesa.
Single postrophe: Omed okamata, ‘nang’ko’ inesa.
Full Stop: Omed okamata, ‘nang.ko’ inesa.
Comma: Omed okamata, ‘nang,ko’ inesa.
     Single apostrophe, full stop, comma aro minggipin chinrangko raka chin dake jakkalo nitogijaniko kosako mesokgiminoniko nikna man·a.

Chanchiatangkosa oprakpa·atenga. Baseanide jatosa. An·tangde gun gnange rongsrangbatako namnikbata.

Friday, 10 January 2020

TOLERANCE


TOLERANCE

When someone breaths out a sensitive topic
Prefer watching out first on neutral, to airview people’s  tactic.
In troops, abnegating the other, vying, with one's own supporting logic.
Conspiring and conniving with, riding to one's only culture
Hold on analysing, to how deep is, one's rectitude nature.
Its a surprised, that most tongues are on avarice stature.

Ride not with people’s logic, but with - that’s inner you, the Truth.

Peace - peace - peace, only comes from the Truth
From Truth, red and green, in variety, produce only Sooth
Conspire hate and greed, never will, ever reward Good.
Why a colour, why a taste  and why only one aperitif?
I'm a Christian I eat almost all meat, I'm a Hindu I don’t eat beef,
I'm a Muslim I don’t eat pork; That is just on the philosophy of belief.

Let them eat all, eat one or leave the other; respect and smile
I proceed walking this way; let them walk that way a mile,
That's the tolerance, a needed one, the Truth leading to a peaceful isle.

------------------------------------

Thursday, 9 January 2020

Bilgitchama


BILGITCHAMA

Chikol bengbatpa·ora ja·an sokmanja,
Do·ga krokko ja·krokpaoba be·en tang·atja.
Malbengbate gadopa·ora be·en de·rakja,
Katjengjenge niatpa·oba okan sa·dika.



Hetchala da·ora maiko dakon nampanok
Iko uko dakatoba budin chotchangaijok.
Trutang baksa illapoba ku·an tang·rakja,
Dakrongako daknakoba biltang bilsokja.



Ja·cha re·e malamoba ja·neng ga·rakja,
Jakcha manggot kottinnoba jakneng rim·srota.
Chanchidrake singsingora ma·am gugu man·a,
Jakwatari rang·sitnara mangkon sikja watna.

-----------------------------------------------------

Ortorang:
Bilgitchama: bilsi re·anggipa ba budepa buchuma
Krok: bera kao wa·ako a·kol pue wa·achian a·kolo sikkroke chipna tarigipa do·gochol,
Trutang: trutang ba trotang, ian bilsi apsan apsananggipa roronggipa mandeska ripeng baju
Illapa: Agana ba golpoa
Rim·srota: Rim·o tang·srota, biapsano rim·o biapgipinona jita
Ma·am gugu: duk ong·a, grapa sintea
Mang: be·en bimang

Wednesday, 8 January 2020

Miknapa



MIKNAPA

Balminduri balprongdapa
A·diping gindi mikkango balnapa,
Mikkang rumal nioktaie peng·tarioba
Man·srapjaha mikron miknapaha.

Aia, aia... mikbirong sa·dikbea
Skak rikkak mikkremna jrubea,
Repreptaie gale nitaioba
Man·jaenga tang·ongkatatna,
Spu sponge ka·sinataitaipaoba
Tipjaengjok jrubee mikchi jo·ola.

Ma·skapkamenga da·ora
Tom·tom mikra dongmesak siksakskara,
Makkal gil·mat nangan chakna namkupitti
Antisaon  sa·dik mesak g’mapitti.

Donggen na·a ang mikning·o, baditana ru·ute?
Tang·ongkatjawama, dongkamgenma mikchi jete?
Ong·katjaode jime jrongbo ang mikrono
Tom·tomate dongtoate ang mikronko.
                                                    

Tuesday, 7 January 2020

A·song tata


A·SONG TATA

A·mirimko kolammenba
Birem bisemko otchimmenba,
Gisik jingjeng pengchengako
Be·en rendia bilgriako,
Sabisiko pang·sangatna
Biatiko mangkimmitna,
Chumisi chujakrako pongo
Chu chi bringija bitchiko pringwalo,
Tom·tomako ritimtaiatna
Miksramako rongtalatna,
A·rikalna marang steko
Griktaiatna chi k'mongako,
Sal ja rongchingtaichina
Chiktetgrikako a·song tatrimna.

-----------------------------------------------------------

A·song tata:
Ia a·song tata, A·chik jatni dakbewal ong·a. Ia a·song tatanio, songgimik bilsio changsa, bilsini a·bachenganio, sabisi sakonchi, mikka balwa aro rokkomari ong·malgija namnamgija ong·atgipa miteko a·rikalani boli on·ani ong·a, maikai re·baenggipa bilsi tom·tomgipa namgipa pattianirang ong·gen.

Thursday, 8 August 2019

Darang nokdangan nokdangtangko jelatna ka•oksia:

        Namgipa namachi namako jelatna sikbea aro tikkela. namgijagipa namgijachi namgijako jelatna sikska•a. Ia dolgnini kamo,  mingsamangmangsan dingtanga: Namgipade namchongmota aro namgijagipade namchongmotja.

        Namgipa namachi amna krengode, namgijagipaba namgijachin amna krengskara. Ia dolgnini dakgrikani chengonin donga, dongengkua aro dongangkugen. Indiba mingsa, Namgipa Namgipa-oni ong•a aro namgijagipa namgija-oni ong•a. Name nitaibo, Namgipana dal•gipa N-ko jakkala aro namgijagipa-na chongipa n-ko jakkala. Ian miksonganio jakkala. Namgipa baoni ong•baa aro namgijagipa bachani naba•a, iako chanchiaton miksonganiko uianiona dilbara. Namgipade atchichenggipa aro namgijagipade banoniba nadubagipa. Uni gimin Namgipade, namgijagipakode amna krachong•mota.

             Namgipa namgijako matnangari dongode, uan namgijagipa Namgipako ammanganiko mesoka. Namgipa namgijaming dakgrikna nanga. Namgipa namgijagipako name nienba, namgijana simsakbe•e uko name dakgrikode, uan Namgipani gunko mesoka aro bang•a namgijakon chechongmota. Namgipa innon dakgrikgijaniko mangsongja, dakgrika innon ka•saanikoba mesokskaa. Namgipa pangnan namgijagipako amna krengna nanga, indiba namgijagipakoba galonna nangskaja batesa dakgrike Nama-ona salbana nanga. Namgipade namgijagipani jokatgipasa. Namgijagipa namgigipana ka•dingstekode aro namgijagipaba Namgipana ka•dingstekode; aro Namgipa namgipanasan dakchakaiode, Namgipa namgija•oni maia dingtanga? Dakgrika innon an•chi pariko mangsongja, an•chi pari gri innon dakgrikgijanikoba mangsongskaja. 

         namgijagipa-ba Namgipako amnade krengskaronga. Ian darang nokdangni nokdangtangko jelatna ka•oksianiko mesoka. Mamung saloba, namgijagipa aro Namgipa melijawa. Namgipa aro namgijagipa meliode, mingnioni mingsade ong•telaha: Namgipa namgijagipako cheaha ba namgijagipa Namgipako amaha. Namgipa Namgipani amon katchagen aro namgijagipaba namgijagipani amon katchaskagen. Indiba mingsatai, namgijagipa Namgipani cheon, namgijagipa amma cha•anitango katcha•ode, ian Namgipani asol gunko mesoka. Namgipa namgijagipachi amako man•e, namgijachi katcha•ahaode, Namgipani janggi galaniko mesokaha. 

              Ia miksonganiko, maini bidingo agannenga poraigipa sakantina an•tangtangni namnikanio matchotatna cholko on•a. Jatni bidingoma, toromni bidingoma, kamni bidingoma, ripengni bidingoma, seng•ani bidingoma, gokani bidingoma, tom•tomani bidingoma, so•so jeng•jengani bidingoma, ma gipin a•sel bak bidingrangoma uko agannanide, poraigipani jakona pakwata.

Changsatai, darang nokdangan nokdangtangko jelatna ka•oksia. Namgipaba namgipako jelatna krenga. namgijagipaba namgijako jelatna krengska•a. Bilsini atchiako niatode, Namgipa•aan amnade nangchongmota. Namgipa•oba namgijagipa-ni bisimakde donga, namgijagipa•oba Namgipa-ni bisringde dongtaia. Ian dolgnini dakgrikanio, dolsa dolgipinko cheanganiko mesoka. Namgipa matnangna nangja, indiba namgijagipani gimin chanchie uko namachi dakgrikna nanga. Darang nokdangan nokdangtangkode pakwatja, indiba taningtangko jakkale dakgrika. Dakgrika innon an•chi pariko mangsongja, an•chi parigri innon dakgrikgijaniko mangsongja.

Darangan namnikatangko jelatna ka•oksia, aro detangkosa ja•chong donna sika.

Saturday, 20 July 2019

Babadam Area

Babadam Area is in Rongram Block in West Garo Hills District of Meghalaya state, India. It is situated at about 19 km from district Headquarters Tura in the North. Currently, Babadam Area can easily be visited using Babadam Rd Road from Goeragre Bus Stop or from Rongram by buses and private vehicles.

Babadam Area has one Hospital, BABADAM BAKDIL PHC at the heart of Babadam, one Vetenary Hospital in Buripara (Mengkakgre) village and an ongoing construction for Tribal Research Institute (TRI) Museum in Chidekgre village. There is also a Nokachik (also called Nokmande), the traditional bamboo house in Kemragre, at the foothills of Ranggira. 


       In Babadam Area, there is a Roman Catholic Church Parish, a church dedicated to St. Mother Theresa (St. Mother Theresa Church, Babadam Parish). The parish was established on 28th June, 2014 by Bishop (Rev.) Andrew R. Marak, bishop of Tura Diocese. There is also a pernament Dal·gipa Krimma Sobha (DK Sobha) site being contructed by the Baptists in Balupara in the north of Babadam weekly market and Babadam PHC (about 3km).

The Polpola, the highest point of Ranggira Peak has also been installed recently with Mobile Tower for supply.  The place Polpola, is a meaning flag in local language, which is orally known by the locals that Capt. Williamson Sangma, first Chief Minister of Meghalaya had come on foot, and hoisted a flag at the then called Polpola. The top of the Ranggira peak provides to a nature's lover, to have an amazing view of Babadam Area in the North, Mukdangra-Garobadha areas of plain belt in the west and Tura, the district headquarters in the South.

Babadam Area has a number of primary schools in most villages, middle schools and few high schools. The people of the region is simple minded, generous and approachable. The literacy percentage has just started growing enormously despite schools reached lately into the region only in late 1990's.

         The local weakly marketing in this region is on monday.

Currently, there is only one bus that goes from monday to saturday, from Bababam market to Tura through Rongram at 8:00 am and returns from Rongram at about 3:30 pm or 4:00 pm. There are other private vehicles as well.

  It has one big football ground in Babadam itself where a number of football and cricket matches are being organised.

The Singwil River has a number of possible picnic spots (originated from Sropgre village and Kemragre village) and flows through Babadam and Selsella. It has also another river, Galwang river that originates from Sanchongre and flows through Sadolpara village in the north. 

        There are also few caves in the region, two of which are Sanchongre Do•bakkol and Bencha Do•bakkol (both bat caves). Sanchongre Do•bakkol has three magnificent inner big rooms with one being the entrance. One needs to go crawling through a cylindrical-like-hole from one room to the next. Bats are mostly found in the third room, and a cool breeze air can also be experienced. At the entrance cave, there is also a waterfall that is mainly seen during rainy season. Eh, eh! One thing, fat fellows are restricted, you won't be able to go inside the cave.

You may watch a brief video of the Sanchongre Cave:


Sanchongre Cave | Babadam, West Garo Hills

Interestingly, people also say that great grandmother of Lt. P. A. Sangma, formal Lok Sabha Speaker, was also from Bolmagre village of Babadam. His grandmother was taken as a 'Namchik ra·anga', a practice of Garos in which a girl is taken to the boys' house in marriage to Chapahati village, in South West Garo Hills. Some people also say that great grandmother of Capt. Williamson A. Sangma, was also taken as Namchik ra·a from Mikalpara village to Baghmara in South Garo Hills.

In today's generation, whereever people are, one, from which most can't be separated is network, internet connectivity. Jio SIM users are able to use freely in almost in any parts of Babadam area. The area has about four Jio Towers installed. Other networks that can get signals only in certain hilltops are Airtel and Vodafone.

The people of the area are particularly the Am·bengs, the most largely spoken of the 12 dialects of the Garo.

Want to visit villages in Babadam Area, where you may hear pleasing songs from a variety of birds early morning, at noon, before sunset and yet experience silence that will make you free from city noises. Given below is a list of villages (given alphabetically), one may wish to explore:

1. Agisimgre,
2. Aranggre,

3. Babadam, ( #Bolmagre, #Urengre,)
4. Balupara,
5. Boldakgre,
6. Boldamgre,
7. Buripara or Mengkakgre,

8. Chibokgre,
9. Chidaogre,
10. Chidekgre,
11. Chinaragre,
12. Cherangre,

13. Dujokgre,
14. Dumindikgre,

15. Gambarigre,

16. Jongdikgre,

17. Kemragre,

18. Mikalpara,
19. Marakapara, 
20. Mondagre,

21. Rangwalkamgre,
22. Ronjigre,

23. Sanchongre
24. Sropgre,
25. SropAdinggre,



(Last Updated: 20th July, 2019)

--------------///-------------///------------



Tuesday, 16 July 2019

Jat, sao ding•o soka chakani bewalko, aditako bodilena nangenga

On•titi phone-o golpochengani ong•a obosta:

Anga: Hello, sawachim...? Mainaba ka•atachim? Da•sio anga nikrikjaha...
Unknown: Angaha... Number gital tarieha, ka•e niataiachim.
Anga: Sawa anga...? Oh.... Pajong, a•tilani kamal... Ku•rango ma•siatengjok. Namengama pajong?
Pajong: Aam, namonga•inba. Buchumaha jomonga...
Anga: Hospital-chi re•ange sannengakonba... Basakonisa saenga?
Pajong: Jaha ong•na ham•pilongahajok... Hospital ra•angaming, watetpil•aha mni antionin.
Anga: Namkalakuha watetahakonba... 
Pajong: Namkujaming... Am da•udi namangkal•ongjokin... Indiba mal mattaha bon•biongjok sagipamingna baksa...

[Anga, jatni sokachakbewalko,  mongsongbate sao-ding•o aro sia katani somoio dakani bewalko bodileaniko nangnikenggipa, aro on•titi obostarangko chimongenggipa, chimonganiona baridapatna mangsonge aro suk ong•jae sing•ataiaha...)

Anga: Badita wak, matchu aro do•orang bon•engaha...?
Pajong: Masu mangha, wak manggni aro du•di batda mang•in hong•ongginok... Ma•manpiljaha?

(Golpoani re•angkua....)

Niatbu, chonnaba ba dal•aba ong•bu,, masu manghani dam; wak manghani dam aro du•u rokkal (local/dc)-ni dam... Aiao! Namen chanchina nangbeani, mikaoe niani...

Beben duk ong•chake ka•dimeatna sokbagipana cha•na ringna sachiani namchongmota, indiba be•en bitinchi ong•gija, me•su samjakona bodilena man•jawama. Jatni song•a ritanio, me•suchiba toa nama bi•jakrang bang•beachim. Noknokgipa nokdango saani gimin duk ong•a, aro uamingna baksana sokachakani korosnaba sko rim•dapna nangenga. Noknokgipa ong•e, dukoba, an•tangni man•ao namao sachina sikbea. Sawa sokbagipako migri watatna ska? Ia dukni somoio, be•en bitinchi soka jakjachina didiani aro beng•anide sokbagiparangni aro uigiparangni jakosa. 

Dakbewalni bidingo, be•en bitinchian soka chakna dra•anio ga•akaienga... Anga saksako nikaha, be•en ingipachi soka chakna sikjachim, indiba bilgri ong•skaenga: “Bisongba angming baksa duk ong•rimean, duk ong•pana nina re•bajok. Maina masuko dokgen. Na•kam chirara, aro dal chibongbangakuba cha•i hi•angarongkanjokai. Mitelbijok nina ri•baanina, ka•dimeatanina. Namnamachi soka chakna man•jae dukde ong•a angaba”. Indiba ua mandeko topgrime inska•aha, “Amikkani, alakside te•akol ting•pilasai... Maharirangna, sokbagipana, wak masu dokna•in alaksitek...”. Ian dakbewal..., jean dukni kosako koros bon•angani. Arey! Be•enchi soka chakaniko nangnikode, be•en bimang an•semg baljokani somoio rona re•angboba... Jeoba, jekoba bodileanide altuanide ong•bebeja.

Saoba aganskara, “Songadamode indakaia...”. Indiba niwilwalatode, “Town-jillaoba apsan ong•enga. Beben matchu den•ja, wak dokja aro do•o rasotja, indiba bajalniko breenba be•enchin soka chaka. Maia dingtanggrika iara?” 

Saaniko sannanina koros bon•ana batede, soka chakanio koros bon•batenga, bang•bata manderangan ia obosta•osa ong•rongbatenga. Maharini, ripengni saanio, nina re•ani bewal namchongmota aro ia bewalko dakangkuna nanga, indiba soka chakani bewalko bodilena nangchongmotenga.

Monday, 15 July 2019

March this Path

With them, march no more this path,
With the other troops, wait, march now this path,
Then marched, marched  and marched this path.

With them, march not here this path,
With the other troops, march there this path,
Then marched, marched and marched this path.

Look..., prepare to  march this path,
'Okay', then marched, and the succeeding year marched, this path.

Then again, with them, march no more this path,
With the other troops, wait, march now this path,
Then marched, marched and marched this path.

With them, no again, march no more this path,
Wait, wait, I'm preparing this path,
Waited, and with them, stopped marching this path.

This path was  for you, but this path -
'I've not let you known this possible path',
With them, then again no, march no more this path,
With the other troops, wait, march this path,
'Okay', with the other troops, let me now march this path.

The repeating, 'march no more this path; march this path'
I am flustered, and fourth times too, comprehended not this path.
The recurrence quest is, what is 'this path'?
Is 'this path', a same or a different path?

If Thou art says, 'March no more this path; march this path'
Just as has been marching, since the first telling, in 2011, this path,
Grant me the strength, to continue marching this path.

Though unable to apprehend now, this path,
Howsoever, perspiring to grokking this path,
Through Thy will, let me continue marching this path.

Sunday, 14 July 2019

A•ba rama nokdringna

Nang a•ba ramako na•an re•ja ong•ode,
Samsi samjil dikpripe, ramao ru•at bang•gene.
Na•an re•na kenode, dagram ong•nok a•bade,
Mi, misi aro silbagipa biterangko matburungha cha•nokne.

Nang nokni ramako na•an gelpile re•ode,
Samsi ja•gam cham•gipa, ja•gam gimanawane.
Na•an re•rongjaode, raman burung pil•nokde,
Nitogipa nokdringko jong•mot cha•toknajokne.

Anti rama dilsako, songni tarina tikkelja•ode,
Na•kam merong karina, rama cholna brangnawane.
Songni jinma ku•monge, ku•rang on•jaengode,
Sa bachani re•bae, songna asie on•epanane?

An•tang nokdring te•sako, an•tang otrokna nangnawa,
A•ba rama samsiko o•trangjolosa nampara.
Songni ramatangna, kingkot tikkelosa namnawa,
Dringtang rama cholsako, ka•dongjringe re•osa nampara.

Na•songni anti ramako, songgipin re•pajanawa,
Nang a•ba totsako, sawa dange ronara?
Nang dring te•sako, sakgipin kagepejawa,
Dringtangko silatna, jakmatangkon nangpara.

Mongma matcha bang•oba, aro randingba•oba,
Chima wari dal•baoba, chipu malba•engoba,
Rama samte dikoba, nokking wa•jak seloba,
Buditangko jakkale, krangdingatna nangnawa.

***   ***   ***   ***   

Wednesday, 29 May 2019

A•chik chatro-chatrirangni SSLC/HSSLC porikanina chanchisamsoani:

Toromo gisik nangani nambea, gilja re•a aro Isolo bi•a, uandakgipa bewalrang gamchatbea. Songsalo bak ra•ani, noksul, songsul aro mahariko dakchakani nambea. Christmas aro bilsi gital-ko maniani aro chrokani nambea. Chadambe ong•e sobharangchi re•e bak ra•aniba nambea. Bia alani aro  nokchame kaa, uarango kam dakchakaniba nambea. Indiba mingsa chanchina nangani. Da•o dipate bang•a A•chik chatro chatrirangan (gimiko aganja), SSLC ba HSSLC senagiparang, december ja a•bachengaoni january aro february-ni skanggipa antirangona lekkako dangtapgijagipa bang•bata gita nikmana. Maini a•selo ong•a niatora, angni chanchianio aro nikanio aditarangko ong•na krae nika:

December-onin bang•a bi•sarangan Christmas-na tarisoa, Christmas-o agrepil•e chroka, bilsi gitalo chrokmesaduga•a, bachiba bachiba rorampreta, saniba bia alanirangna kamo dakchakpreta, sobharangchi dongkama, aro uandakgiparang. Indake uarango bak ra•paengon march jao porika donggipanade namrengare galchipe donchenga gita daktoka. Bang•an december aro january-ode lekkakon a•dimosa nangatbatronga. Jagnikode indin poraigija uachi-uachi re•ruraean, uko-uko dakarin chatro-chatri ong•e dakna nangchongmotgipakode gualska•a. Ua jarango, dingtang dingtang programrango agre bak ra•paani a•sel poraiani gisikode bringbring-brangbrang ong•atskaa aro gisikrangko tom•tom ong•atja. 

Indaken christmas-o, bilsi gitalo, saniba bia alanio aro sobharango agre kusi ong•timmakarin, poraianikode noksikosa jagninade donchengaria. February-osa noksikni lekkako kolame, a•dimuko dokpronge bang•an a•bachengronga. February-o a•bachengon jasasan porikana dongkua, aro subject 6-ko porainade dandudakdak ong•skaaha aro jagnirangna dangtapgija donnani gimin, poraigiminkoba gualpil•aiaha. Khasi Hills-ni chadamberang aro Garo Hills-ni gipin jatrangde decemberoni, january aro february-ona jagittam bimchipe poraitokbatgipan bang•bata. Indiba A•chikrang...? Bang•bata A•chikrangan jasa february-osan poraibatokaria. Jagittam aro jasa tosusa•ato, aiao, namen dingtanggrikbea.

Ia jagni jako poraigija indin re•ataniba, aditarangoni mingsa, A•chikrangni nambata pass percentage-o pass ka•aniko salongipa ong•a.

Uni gimin, je chatro-chatrirangan march jao porika sena nanga, uamangde christmas aro bilsi gitalo agre rorama aro chrokmesa•aoniko, an•tangko champengo nambatgenchim.  Sobharangchi dongkamja•o  aro salanti bak ra•jaoan nambatgenchimkon. Bia alani kamrango agre bak ra•jaoan nambatgenkon. Christmas-o nobinana re•angode gilja jokmane joljol noktangona re•baoan, ba Christmas-o Dec. 24 aro 25-o gilja re•enba kusi ong•an chu•ongnawachimkon. Bilsi gitaloba batbegipa dec.31, 1jan. aro 2jan.rango kusi ong•an chu•ongaigenkon. Bia alanioba agre kamrango bak ra•aniko komiato namnawachimkon. Sobharangchi re•e dongkamja•on nambatnawakon, aro sobhani bon•kamgipa sal robibarangosan re•ange bak ra•omangba, Dakgipa Rugipara kusi ong•batgenchimkon. Agre chrokmesa•ana batede ia Christmas-o, bilsi gitalo, bia alanio aro sobharango kra•a gita bi•anio bak ra•panioan Dakgipa Rugipara kusi ong•batgenkon.

Gisiko so•so jeng•jeng ong•ato, tom•tom atchonganiko dongtoatja. Uni gimin ua jagittamni somoirango tom•tom kra•a gita somoirangko jakkalenba, kra•a gita ripengrangmingba roenba, name bimchipbee march jani do•gani talako kulina, name chabiko ripingso•ode nambatgenchim. Iako dakataniara, chu•batgiparang aro ma•a parangni mikrakani kamba ong•a. Chadamde ong•e, chadambede skatang roramna aro somoiko jakkalwengwatna sikaria. Uko dimbrengatna aro poraianio somoiko jakkalbatatnade chu•batgiparangni kamoan.

---------------------------

Minggipin uni segiminrang:
1. Ma•ani mikchi - Rokkom gittam donga
2. Raka - Maikai tota
3. A•chik ku•o chanbewal
4. Wa•a rokkomrang: Garo-hills-adoko man•giparang
5. Rongtalgijakode namnikbrujana
6. Chakkol ong•ja dakchakgipa

7. Sarong - A•chik jatni kal•ani

Tuition ra•ani gamchatbreja, uigijaniko sing•ani gamchatbata:


Class 7-oni class 12-ona bang•a chatro-chatrirangan tuition ra•toka. Mongsongbate class 10-o Maths-ko, aro class 11/12-ode Physics, Chemistry aro Mathematics-ko. Man•e cha•gipa aro kangalgipaba bang•an tuition ra•na indakpil•e skelbetoka.

Tuition ra•ani nambregijani:
Tution ra•o neng•ade bata, somoi cha•bata aro an•tangari poraina (personal/self study-na) somoirangba komibea. Mongsongbate, subject ge•gni ge•gittamo tuition ra•giparang, pringwalni 6:00 am  dakarangonin subject-sana re•anga, aro skul jokmanne subjectgnina nokoni ong•kata aro attam 6:00 pm ba 7:00 pm bajirangosa nokonade sokbaa. Nokona sokbaeba, noko rokkomari dakna nangkua. An•tangtang poraina atchongahaode be•en neng•beaha aro tusidimanisa sokbaska•aha. Pringoba pringwalnin tuition, aro salgimik klassni ja•man, attamoba tuition... 

Tuition, subjectsaon badita dam, uan tuition ra•gipa skigipao pangchaka, bang•bataon jao ₹ 500/ ba ₹ 800 na batronga. Indide skul feesrangmingna baksa jarikit gamna nangani dongdapkua. Tuition-ni somoioba bang•batan an•tangni uigijaniko sing•rongja aro skulo class-o gitan, tuitionchi re•anggen, knatimgen aro notesko segatesan re•bagen. Je chatro/chatrian uigijaniko sing•a, uade namkalkua.

Tuition ra•ani, mitam skigiparangko skulo name skigijanionaba dila. Mitam skigiparang, tuition-o bi•sarang bang•atna skulode name skibreja, indiba tuitionode name skia. Ian mingsa mitam skigiparangnade business gitaba ong•angpila. Iako agannengon, gimik skigipako mangsongja, mitam skigiparang donga skuloba name skia aro tutionoba name skia. Indiba bang•a tuition ra•giparangan, skulo name tale skija indiba tuition-o nambate skia. 

Tuition-ona bi•sarang batch ge•saoan sak 30 ba sak 60-rang dongronga. Uan skulo klass-o skiaming apsannangaia, maina tuition-ni somoi kontasa ba kontasa adha aro uni ja•mande uigijanirangko sing•nade somoian gri. Oe, bang•gija tuition skigiparang, dingtangmancha sing•aninaba somoiko on•a, aro bi•sarangko uo ma•sigijaniko sing•china didia. Iade nambea.

Indiba jegita ong•oba, mitam chatro chatrirangde, tutionsan re•aia, aro skuloba aro tuitionoba uigijaniko changsatekba skigipao sing•rongja. Skuloba noteskosan segataia aro tutionoba noteskosan segataia. Ua skia gimiko ma•siean sing•jama, ukode porika•osa ma•siaijok. Indiba an•tangari noko poraigipa bi•sa, maikoba uigijani aro ma•sigijanide (doubts-de) dongtelaia.

Tuition ra•na nangani ja•dil:
Bang•a skul ba college-rangon skigipa aro chatro / chatrirang baksa uigijaniko sing•anio dongbreja. Chatro ba chatri skigipaona re•ange, uigijaniko sing•ani indakpil•e komibea. 5 % rangni gitasan ong•aigenkon uandake lesson-o uigijaniko skigipao sing•anirang. 

Skigipani skiani nambregijani a•selba ong•a, indiba uni skiani nambregijanide ja•pang ong•ja, maina bi•sarang skulo ma•sigijaniko sing•giparang bang•ode skina changbregijagipa skigipakoba an•tangko namdapatna tikkela. Skigipaba an•tangni skiani bewalko namdapatna krengroroa. Sing•ani..., bi•sarangni uigijaniko sing•ani, gisik nanganikoba mesoka aro indake gisik nangani, skigipakoba bimchipe skirorona tikkelata. Darangba sing•gipa dongjaode, namoba namjaoba skigipa apsan bewalon pangnan lessonrangko skiangkua.

Chatro / chatri uigijaniko sing•sranggijani dongode, uan salantini lessonrangko poraigijanikoba mesokskaa. Salantini lessonrangko ma•sina krengon, uigijaniko uina krenga aro an•tangtang uina taningtangko tikkelatanikoba mesoka. Jean mamung sing•ani dongja, bang•a changon ua an•tangari chanchianikoba dakrongja. 

Mitamrangara uigijaniko sing•ja, skigipana kennani a•sel. Miitamrangra chatro / chatri skana kratcha•a, maina bi•sa gipinrang maikoba maikoba aganronga aro bal•ekronga. Maina krat cha•na, man•gijaniko skie ra•nan skulona re•baenga. Mitamrangra, skigipana kenna maina mitam skigiparangde skatang bi•sarangko innaia aro ka•o nangaia. 

Mitamrangara, mitam skulo skigiparangni namja•ani a•sel tuition ra•anionan sokaia. Mitam bi•sarangra ma•a pani aganana tuition ra•aia. Mitam bi•sarangra ripeng skani tuition ra•ana ra•paaia.

Indiba ia tuition ra•aniko komiatna ba komiatnade skulo bi•sarang aro skigipa baksa uigijaniko sing•ani dongna nangchongmota ( The teacher – student relationship, in the field of asking doubts should come into existence). Uni gimin, bi•sarang skigipao skulo, break-o aro je somoioba aro biapoba uigijaniko sing•genchimode, tuition ra•na nangani katta•an dongjawa, maina uigijaniko skulon talna man•aha.

Uni gimin, tution ra•gija, uigijaniko skigiparango sing•ani bewal namen gamchatbea aro su•utbea. Bi•sa aro skigipa apsan melianionaba dila. Bi•sa aro skigipa meliahaon, bi•sani skigipana kennaniba dongjaha aro mamung kennani dongjahaon, ka•donge knatimani aro skie ra•naniba baria. Kengija knatimon, ta•rake uininga aro ma•sininga. Tuition ra•jaode, bi•sani neng•aniba komia, tangka bon•aniba komia aro an•tangari noko poraina somoiko bang•bate man•a. An•tangangari, poraiaon lessonko ma•siani aro lesson-ni gimin sing•anirang baria. Lesson-ni gimin an•tangtang chanchiahaon, gisik ra•aniba baribata.

Uigijaniko skigipao skulo sing•ani bewalko an•ching bariatna nanga. Maikoba ma•sijaenga...? Skigipao katrikange sing•ani gamchatbea. Skigipara maiana ong•a, klass-o skinasanma...? Ong•ja... Klass-o bi•sarang sing•a aro skigipa aganchake golpoani (discussions) donganiara namen gamchatbea.

If teacher – student relationship on discussing doubts is good, there will be no need of tuitions. 

Sunday, 26 May 2019

Wa•a Rokkomrang - Garo Hills A•doko man•giparang

Wa∙a, mandeni salantio daka kamrango mingsa  nambegipa aro gamchatbegipa ong•a. Wa•ani gamchataniko chanchiaton, wa•a maiana cholija, gimiknan cholia, inesa an•tangni gisikonade na•baaria. Ja•diloni, bipangoni aro bijakona; me•a nadoba•aoni, wa•ringoni aro wa•gipeona; ja•dil - atte gitchi bipongna aro gipinrangna; me•a – cha•anina, wa•ring – wa•ding ba du•ana, rokkomari wata chenganina aro kaa wennanina, wa•ring – karichi ba kalchi, song•e channe cha•anina; chidare aro silpong dake jakkalanina; wa•sing brengna aro tokkol tarianina; bagan bera  ba guare kana; manggot, gol•dik aro jonggalrangna.... Bijak – nokking pinna aro matchu mattena cha•aninaba... Nok rikanio rokkomari nokni bakrangna aro rikna jakkalanina wa•akon jakkalbata. Wa•si, chikrok, du•a, wa•jak aro rokkomarirangna. Mande wa•ako maiarangna jakkala uarangko setokna chanchiode,  aiao! dontongnan changjawakon... 

Ia kan•dikbegipa seanio, wa•ako mairangna jakkala uako ning•tue sena iano mangsongja, indiba Garo Hills-o wa•ani rokkomrang baditarang donga,  iakosan janapnasan namnikbea. Garo Hills-o man•gipa rokkomrangko segenchimoba, iano janapanio mittamrangko mingchangnaba donga, maina iako seanio jol ge•sanno man•gipakosa janapa gitasan ong•aienga. Ia wa•ani rokkomrangni bimungrangkoba jolsanni minganiosan bimungko janapaiaha. Jolsa•o minggipa apsan rokkomkon Garo Hills-ni jolgipinno minggipin bimungrangoba mingani donga. Uni gimin iano janapgipa bimungrang, jolgipinno bimung  mingani baksa apsanjanaba donga. Iano bimung segatgimin, Ranggira Babadam joloni minga gitasa seaha. Jeba ong•bo bimung mingani rokkomna bate, Garo Hills-o man•gipa wa•a badita rokkomrang donga, uakosa uianiona ra•bana nangchongmotbatani. Joljol hai, wa•ani rokkomrangko niangna. 



Angni iano segatgiminrang, wa•a ming 14 rokkomrang Garo Hills-o donga. Uarangara:

1. Wa•tre / wa•mande
2. Wa•tibok wa•naru (wa•tibok dal•gipa)
3. Wa•tibok (wa•tibok chongipa rokkomko wa•tibok innen mingaria)
4. Seksra (wa•gi gita dakanga)
5. Burua...
6. Wa•gi (A•tila amuna, wa•gikosan jakkalbata)
7. Wa•kanta...
8. Wa•dru (wa•arangoni dokrubatgipa ong•a)
9. Wa•nok (wa•nok chongipako wa•nok innen mingaria)
10. Wa•nok wa•sim (wa•nok dal•kalgipa)
11. Wa•nok wa•da (wa•nok jatoni dal•batgipa)
12. Wa•sit (Wa•site mesaka)
13. Wa•mina (Iade chonbea, Balpakram jolrangosan man•bata)
14. Wal•ni (Skang chengo wa•al so•bakna ba chaatna jakkalbata, gipin wa•arangna bate, wal•niko salo ta•rakbate wa•al chaningbata)


Ia rokkom 14-kosan Garo Hills-o man•a ine anga chanchija. Haida gipin jolrango, minggipin rokkomrangkoba man•engnaba donga. Ia segatani jol ge•sanno pangchakesa seani gimin, galchanganiba dongnaba donga ine anga chanchia. Jeba ong•bo, ia wa•ani rokkomrangni bimang aro maiarangna jakkalbata, uarangko anga minggipino talatskana mangsonga.


[Suggestions ka•dapna / feedback on•a namnikgiparangko katchabee rimchaksoa...]

...
Minggipin uni segiminrang:
1. Ma•ani mikchi - Rokkom gittam donga
2. Raka - Maikai tota
3. A•chik ku•o chanbewal
4. Rongtalgijakode namnikbrujana
5. Chakkol ong•ja dakchakgipa
6. Sarong - A•chik jatni kal•ani

Thursday, 23 May 2019

Little knowledge isn’t dangerous. Pride in little knowledge is!

So far I have been aligning to the saying, ‘Little knowledge is dangerous'. Some even extend it by saying, ‘It is globally applicable'. When look into the saying on the surface level, it seems to be totally unarguably correct. I've been nodding to the saying, and had even proclaimed when I witnessed a person with little knowledge showed something and had a downfall. 

As I look closely into the saying and fathom over it, I debunk it since it is a misinterpretation. If one does not know even a little, of a particular subject / thing, one will never try to know deeper of the said subject. One will not even ask about that subject since one does not even know that exist and therefore, will have no doubt at all. If one doesn’t have a little knowledge, there is no question to developing that subject, and that knowledge will continue to remain unknown.

Only when one knows a little of that subject, and if that interests, one starts to know more of that and try all means to know every detail of it. Once that little knowledge is inquisitive, one becomes a mastery of that subject and contended.

If one has a prior full knowledge of that subject, no questions about that subject will ever arise.  One will not even teach to others about that subject because everyone knows of that. When one who knows very well about that particular subject, speaks to the crowd, and listeners understood everything of what have just been heard, no one will ask the speaker or clarify since listeners have no doubts. No doubts implies having full knowledge of that subject. If the listener stand up and clarify something, it directs that the other has no full knowledge. There is a doubt means there is no full knowledge. It is that no full knowledge, which is a little knowledge that drives a person to nurture into a full knowledge.

Therefore, that dangerous must be due to something else, not due to little knowledge. When I look out for the reason behind being dangerous, I found that it is a pride. When there is pride on the subject, patience disappear into the woods. When there is pride, one will not wait that little knowledge to mature into a full knowledge and so, that pride in little knowledge show off one's own little knowledge. 

What happens then, when that little knowledge is shown off? Everyone knows the answer... But one should note, it isn’t a little knowledge that is dangerous. It is a pride in little knowledge, that's dangerous. Never fear to have a little knowledge of any subject, but watch out, that no pride enters into your little knowledge.

Little knowledge is essential to mould that very little knowledge into a mature full knowledge. 'No little knowledge' is equivalent to 'no full knowledge', since there will be no driven force that yarns towards a full knowledge, if there is no little knowledge.

Pride in knowledge is dangerous. Or, pride in little knowledge is dangerous. There is no patience in pride. Pride and impatience are almost always journey together.

Little knowledge isn’t dangerous. Pride in little knowledge is!