Popular Posts

Sunday, 31 October 2021

Me·mang (Ghosts) - Me·mang dongchongmotama?

 Me·mang dongchongmotama? Donga ong·ode maikai Katholik-rang chanchiani ong·skaa?

            [1]Bang·a Kristian-rangan me·mangni golporangko maiba u∙isokna amgijagipa ong·ani ba saitan-ni kam ine bebera·a. Indiba ia minggnisan ong·na ba dongna kra·ama? Katholik torom-o me·mang dongchongmota ine skichong·motanide dongja aro torom-ni mitam u∙ibegipa-minsinbegiparang iani bidingo meligrikgijanirangba donga. Indiba ma·gipa mondoli, bang·a sianggimin janggirango chagronganio aro rongtalgiparangni mikkang pa·anirango bebera·aha.

Me·mang-ko English ku·sikchi Ghosts ine agana. German ku·siko me·mang-ko geist ine agana aro uni ortoara spirit ba bimang grigipa janggi ba namgijagipa balwa. Kristianrang gisik-o ba spirit-o bebera·a (spirits or souls): Isol, Sa·grerang aro sianggimirang-ni janggirang, iarangan gisik (spirits) donganiko mesoka. Indiba mitamrang, sianggiminrangni janggirang a·gilsako re·ramjaha ine bebera·a maina uamang bon·kamao chakatpil·aniona kingking be·enoni ma·ekgimin ong·a (Par. 20: 5, 12-13). Katholik torom-ni Katekism-o (CCC 2116), maiba gisik-ni (spirits) dongna kra·aniko agana. Indiba Katholik torom, iano (CCC 2116) maiba demonic dongchongmota ine am·sandianiko champenga aro bimang grigipako nikna jotton ka·aniko dakjachina didia.

Sastroo janapanirang:

Rongtalgipa Sastro-oba an·ching me·mang-ko janapaniko nikna man·a. Endor-o me·mang muni pi·gipa me·chik, Saul raja-ni mol·molaniko man·enba katchinikgipa Samuel-ni me·mang-ko okamaha (1 Sam. 28:3-25). Me·mang muni pi·gipa me·chik-ni Samuel-ni me·mang-ko nikon, uni kenbee chrikaniara, ua me·chik, an·tangko me·mangko okamna man·a ine parakani tol·gipa ong·a ine nikna man·a. Unikoa, Samuel-ni me·mang-ko nikani chong·motgipa ong·a ine mesokna gita sakki ong·skaa.  An·ching Judas Makkabius-ni gitcham Kamal Dal·gipa Onias-ko jumangchi nikjumanganikoba nikna gita man·a. Ua Onias-ni jakrangko bawange Jihudi jat gimikna bi·chakenganiko (2 Mak 15:11-17) jumango nikaha. 

Niam gitalo-ba Mati-ni sea Nama katta-o, Tabor a·brio Jisu-ni sninggipa sakgittam Jisuni Mose aro Elijah baksa golpoako nikaha (Mat. 17:1-9).  Mose chakatpil·kujachim indiba Elijah be·en bimang baksa rimdoako man·gipa ong·a (2 Raja 2:11; 1 Mak 2: 58). Jisuni mikkang dingtang ong·na skangba, Jisuni sagalni chio rama re·ako nikon, sninggiparang Jisu-ko me·mang ine chanchie kenjagokachim (Mat 14:26). Ia a·sel ong·ani sninggiparang me·mang donga ine bebera·aniko mesoka. Jisu-ni chakatpil·ani ja·mano, Uni sninggiparangna mikkang pa·on sninggiparangni me·mangko nikenga ine kenbea gnang chanchion Ua uamangko manengjaha. Indiba Ua uamangko manengani pal, Uni jakrangko aro ja·arangko nichina, uko dangtape nichinasa aganska∙aha. Unikoa, Jisu me·mango be·en aro grengrang dongja inesa Uni sninggiparangna aganska·aha (Luke 24:37-39). Uni gimin Sastro-o, me·mang (ba spirits) bimang gri ong·e a·gilsako mangmesokani dongchongmota ine an·ching ra·chakna man·a. An·ching sninggiparangni me·mangni gimin chanchiani dongon Jisuni uamangko manenganiko nikjaha. Ian me·mang dongna kra·aniko mesoka.

Torom-ni mitam kamalrang me·mang dongani gimin bebera·rajaha aro sastro-o Samuel-ni gimin uamang satan-ni kamsa ong·a (demonic activity) ine ra·skaa. Rongtalgipa Augustine bang·a me·mang golporangkon sa·grerangko nikjumangani (angelic visions) ineba janapskaa. Mittam a·selrango, me·mang (ba janggirangko) Isol tanggenggiparangna mikkang pa·china cholko rai on·a ine agana.

[Read the source: Do Ghosts Really Exist?]

[2]Saksa u∙ibegipa Boston College-ni Katholik, Professor Peter Kreefts, me·mang dongama dongja ine sing·anina mamung jaja·ani grian, ‘Oe, donga’ ine aganchaka aro ua talataniko daka: “Even without our action or invitation, the dead do appear to the living. There is enormous evidence of ‘ghosts’ in all cultures” ba “An·ching mamungko dakjaoba ba chanchijaoba, tangenggiparangna siangiminrang maiba dake nikjumanga ba mesoka. Me·mang donga ine a·sel ong·anirangko gimik jat-on knana man·a”. Indiba Prof. Kreefts indake talatkua, Katholik-ni u∙ina aro ma·sina nangchenganiara, ‘an·ching uamang (me·mang) baksa golpona ba uamangko nikna jotton ka·na nangja’ maina nikna amgijagipa ba bimang grigipako (spiritism or occult) nikna jotton ka·aniara pap ong·a. [We should not try to contact or communicate with them]. An·chingara iako u∙isokna amja aro uandakgipa namgijagipa gisikrango (evil spirit-rango) ja·guaonina simsakbena nanga. Uni gimin, uandakgipa ma·sisokgijagipa aro u∙isokgijagipa ong·telaigiparang ong·on an·ching Isolona an·pilna (ba ra·bana) nanga, Uni parape·anio aro Uni toromo pangchakna nanga. [Read the source: Real but Dangerous: A Catholic Account of the 3 Kinds of Ghosts]

Indide maidake an·chingni bebera·anio nangdimna ba bakrimna man·a? Dr. Kreefts-ni aganani gitade, me·mang jat gittam donga (three kinds of ghosts). Uarangara sianggimin, ja·mano biap ge·gittamoni re·bara: Norokoni, Janggi Chiripramoni aro Salgioni.

Norokoni me·mangara (Ghosts from hell) ka·namja, kenbegni aro namgija∙ona dila (malicious & deceptive). Ka·namgijagipa ong·ani gimin ua kenbegniko ka·a, mitchigniko daka aro agrepil·e mandeko kal·ake so·sojengjeng ong·ata.  Uandakgipa namgijagipa gisikara (janggiara) norokoni re·bana krara.

Salgini me·mangara (Ghosts from heaven) kusi ong·gipa aro katchaan gapgipa sianggimin janggirang ong·na krara. Uandakgipa janggirang, Isolni namnikanio setangna, a·gilsako duk aro suk ong·gijanio dongengipa jiktangna, dedrangna ba ripengtangna ka·saani, ka·dongani aro ka·dimeani ku·pattianirangko gisik-o on·ronga. Uandakgipa janggi (gisik ba me·mang) salgioni re·bagipa ong·na krara. Uandakgipa me·mang tangengipa mandena namgnina aro ka·donganiko on·gipa ong·a; katchaani aro kusini kobor-ko on·gipa ong·a aro janggi chiripramoni me·mang baksa apsanja maina uarangara dakchakaniko aro bi·chakaniko mol·mole am·skagipa ong·skara. Uandakgipa me·mangrang, a·gilsako tangengipana teng·brapao, bokao aro mikkang rongchinganirango mangmesokronga ba mangjumango ka·donganiko aganronga. Katholik Mondoli Rongtalgiparangni nangrimanio bebera·a aro ‘…Rongtalgiparangni nangrimanio… bebera·a’ ine Watatarangni Niam-o bi·a. Rongtalgiparangni nangrimanio, ian Isolni bil on·anichi tangenggiparangna mikkang pa·na aro ka·dongani chinrangko ra·bana man·ani ong·a. Rongtalgipa janggirang, jerangan salgio ong·manaha uamang tangenggiparangna Isolo bi·chakna man·a ine bebera·ani ong·a. Indiba Rongtalgipa janggirangko me·mang ine aganja, uamangko rongtalgiparang inesan aganskaa.

Janggi Chiripram-oni me·mangara (Ghosts from purgatory) duk ong·gipa, katchaani grigipa aro dakchakaniko mol·molgipa gisikrang (ba janggirang) ong·a. Uandakgipa me·mangrang (ba gisikrang ba janggirang), a·gilsako tanggengmitingo kragijanirangna sajarangko matchotgijanina janggi chiripramo rongtalataniko man·enggiparang ong·na krara. Uandakgiparang, Isolni ka·saanio sianggiparang aro a·gilsako tangengmitingo kragija dakgiminrangna rongtalataniko nangkuenggiparang Janggi Chiripram-ona re·angako man·e, duk-o ga·akenggiparang, sajako man·enggiparang jeni janggirangan dakchakani aro Isolo bi·chakaniko nangengipa janggirang ong·na krara. Uandakgiparang duk ong·e duk ong·e, tangenggiparango dakchakaniko mikjumangrango aro bimangrango mol·molaniko dakronga. Uandakgiparang mandena kenbegni aro ka·namgijarangko mangmesokja indiba duk ong·aniko aro neng·nikanirangko u∙iatronga. Isolni chol aro bil on·anichi janggi chiripram-o dongenggiparang uamangna bi·chakchina tangenggiparangko mol·molaniko, ma·gipa mondolio see rakkiani aro skianirang bang·a itihas-rang donga. Indiba aganbewalo, janggi chiripramni janggiko me·mang ine agantaija.

P’lak manderangni me·mang ine agangipa gimikande me·mang chong·mot ong·ja. Basakobade maiba bolchem wa·chem an·tangari gam·akoba me·mang innaia, aro maiba ong·ronggija ong·anikoba me·mang ine agangipa me·mang-de ong·rongtokja.  [3]Indiba maiba u∙isokgijani ba kennanirang a·sel ong·engon, maikai norok-ni me·mang (evil ba demon) aro janggi chiripram-ni me·mang (souls from purgatory) ine ma·sina man·skagen? Ia sing·anina Fr. Vincent Lampert, (Exorcist, Indianapolis diocese-ni Indiana a·songni) indake talataniko daka, “Bi·chakaniko a·bachengon chu·gimik tom·tomani ong·ode, uan bi·chakaniko nangengipa janggi chiripramni janggi ong·a. Indiba diabol ong·ode, kenbegni a·selrang ba kamrang baribatroroskagen maina Isolo bi·anichi diabol a·rikalaniko man·a”. [If everything becomes silent when we begin praying, then it’s a soul in purgatory. If it’s evil, things will become more turbulent because a demon is being tormented by the prayer].

Fr. Patrick, (uni bimung chong·mot ong·ja), exorcist jean apsan diocese-oni ong·achim, ua indake agana, siani ja·mano an·chingni janggi salgio ba noroko ong·gen, indiba salgio ong·kugijagipa rongtalataniko nanggengkugipa janggirangba donga. Basakoba uandakgipa janggirang ia a·gilsakko badiaba biaprango re·wilwatkua. Anga bebera·a, uandakgipa janggirangkon mitamrang me·mang ine agana – bimang gri janggi maiba kamrangchi mandena mangmesokkua. Bang·a uandakgipa a·selrangko anga chagrongaha ine Father agana. Saoba una uandakgipa obostarango chagrongenga ine aganon, ua pangnan maidakgipa janggi uko u∙ina jotton ka·chengrongaa ine Father agana.  Uandakgipa a·selara janggi chiripramo dongengipani a·selma ma galonako man·agipa jean Isolni bichal ka·aniko man·kugijagipama. Galonako man·gipa janggirangni gimin Father indake agana, “Norok gita dakgipa biap donga. Uarangni dakna man·gni aro man·gijani cholrangko, Isolsan u∙ia. Anga bebera·a, uandakgipa galonako man·gipa janggirangko anga chagrongaha”. Uni aganani gitade, uarangni gimin toromni gita dingtangmancha skiani dongja, aro chanchirimna nangani ong·kuenga (there is no specific theology and it’s a controversial topic). Ua exorcist-ni kamko ka·enba, uni bi·ani aro chu·ongnikanide namgijagipa gisikko a·rikgalaninasan. Bang·a changon, jean name tarisoani gri siangahachim aro toromni bewalo kra·ao gopani ong·jachim, uandakgipa a·selrangko adita nokdangrango chagrongaha ine ua agana. Indakgipa a·selrang ong·anirang, janggirangna Isolo bi·chakaniko dakmano aro Missa Boli-o bi·chakanichi janggirang tom·tomanio ong·ronga inenba Father agana.

[4]Bang·a tangengiparang sianggimin janggirang baksa chagrongaha. Janggi chiripramo dongenggiparang jean rongtalataniko (sakna·aniko) man·engachim uandakgiparangni a·gilsako tanggengiparangna mangmesokani adita mesokanirang gnang. Rongtalgipa Faustina janggi chiripramo donggipa janggirangni uo bi·chakanina am·gipako chagronga. Rt. Faustina uni Diary-o chang 14 Janggi Chiripram-o donggengipa janggirangni gimin janapa. Ua sea: “Changsao anga guri gnanggipa wa·alraragipa biapo re·anggengachim, jeon duk man·enggipa janggirang bang·achim. Uamang an·tangtangna gisik nangbe·e bi·engachim, indiba dakchakani grichim; an·chingni bi·chakanisan uamangna dakchakani ong·a… Anga janggirangko maidakgipa uamangni saknabatgipa ine sing·achim. Uamangni saknabataniara Isol baksa ong·na sikbeani ine uamang damsan agachakaha” (Diary, 20).



References:

[1]  What are ghosts? Catholic Answers, Oct. 12, 2018 

[2]  (a) What are ghosts? Domestic-Church.Com. (b) Real but Dangerous:  Catholic Account of the 3 Kinds of Ghosts, ChurchPop, Oct. 27, 2017.

[3]   Two Exorcist weigh in on Ghosts and Haunted Houses, National Catholic Register, April 15, 2016.

[4]  (a) Souls in Need, Divine Mercy Library, The Divine Mercy. (b) Saint Faustina and the Suffering Souls, The Divine Mercy, Nov 8, 2013. (c) Saints talk about purgatory - St Faustina, timothyandtitus, April 10, 2011.


Tuesday, 24 August 2021

Chu-ni ka∙o nanga!

 Chu-ni ka∙o nanga!

Ringgen Pekgen

Jikma jikse halagen

Ripeng baju baksaba jegrikgen

Chukosa ja∙mande dos galgen.

Chu-ba chakmatgija bika bikkit bikkit

Ka∙onangpilenggen nang' pekkarikkit.

 

Mainaba jikma jikse na∙song melijawa

Golpogija agangrikgija ra∙bitarinawa

Namgrikna dimbrenggriknade krengjawa

Namatna sikoba paritangko ra∙grikjawa

Akgipinkoha pangnan nidikgriknawa.

Ja∙mande dikdik bika namna, aksa chucha katnapnawa

Hi∙nikudi bang∙dame ringsima dakbrunawa

Peksima dakbrue jawako hitbrunawa

Bon∙chotaode chukoha jaksi otbrunawa.

 

Arei! Anga chuba namaba

Tol∙e dosko palode chakmatpil∙jaba.

Na∙songni meligijaniko dimbrengatchengboda

Nang∙ni gisik namgijako srongatchengbora

Meliani golpoanio ka∙sagrikchengbora.

Agre angko botnam on∙chanabejok

Ong∙jaode angni bilchin nang∙ko satkapnajok.

 

Chakoba dugapil∙e na∙a ringeni

Bitekoba dugapil∙e na∙a cha∙eni

Be∙enkoba dugapil∙e na∙a cha∙eni

Gimik cha∙a ringaan duga∙ode namja

Chinga ringaniba an∙tangaride nama

Napanggipa nama, ong∙katbagipasa namja.

 

An∙tang suk ong∙chengjae maina chuo katnapa

Angade nang' katnapram ong∙jaba

Nang ka∙tongo dimbrengchina doktikenggipake

Doktikenggipa ku∙rangnasa nachil songpaboke.

Agre angko botnam on∙kuode satjolatgene

Satkapoba ra∙chakjaode so∙otjolgene.

 

Na∙a maina chuko ringa?

Uasa…, nang∙ni halani ja∙dil bimika.

Anga nang∙ko, ‘Angko ringbo inja'

Na∙asa gisik ding∙e dongtoja∙e, angko ringpreta.

Da∙a angko chuko, bu∙e mingmalama

Angaba gipin ringani gitan, namde nampa∙aba.


(intentionally used the Am∙beng and the other dialects

along with the Standard A∙chik language used in literature)


Chu-ni ka∙o nanga!

Gipin seaniarang:

A·chik Ma·chongrang

A·chik bewalo jika-sea kimani dongani:

An∙chi-ma∙a Channanirang: A∙chik ku∙o Ama-Appa channanirang 

A·song tata

Asking for a password – Genesis of mistrust!


Tuesday, 21 July 2020

Simple Guide – Quick Links: Online Application to various Schools & Colleges in Meghalaya 2020-21


The following are some of the respective links I know to apply in various Higher Secondary Schools and Colleges, in Meghalaya State, that has the Online Application Facility to Admission 2020-21. This is a simple guide to access those Application Sites. The links are particularly oriented for Class 11 Admission Application.

[You may either click the respective links given in my blog or download the PDF attached in the blog and directly access to the link of the respective schools / colleges. The advantage of downloading the PDF is that you don’t need to re-visit my blog but can directly reach out to the links from the PDF downloaded on your device]

Download the PDF link: https://drive.google.com/file/d/1UFCDafKnlTafQhA4lbt7hl7yzIr2jAgE/view?usp=drivesdk

Or you may download the PDF given at the end.

Garo Hills:
1. Don Bosco College Hr. Sec. Section, Tura
Application Link: http://www.dbchsstura.in 

2. Don Bosco Higher Secondary School Tura
School Website: http://dbhsstura.ac.in/

3. Govt. Hr. Sec. School / College, Meghalaya
Application Link: https://megedistrict.gov.in/ 

For the Hr. Sec. Schools:
[Link above is same for:
a) GOVT GIRLS HSS AMPATI
b) BAGHMARA GOVT HSS BAGHMARA 
c) CAPT WILLIAMSON MEMORIAL GOVT HSS BAGHMARA 
d) DADENGRE PURI GOVT GIRLS HSS DADENGRE
e) DALU GOVT GIRLS HSS DALU
f) GOVT BOYS HSS TURA
g) GOVT GIRLS HSS TURA 
h) RESUBELPARA GOVT HSS RESUBELPARA 
i) RONGRENGGIRI GOVT HSS WILLIAMNAGAR 
j) TURA GOVT HSS TURA
k) WILLIAMNAGAR GOVT HSS WILLIAMNAGAR]

For the Degree College:

a) Tura Government College
b) Williamnagar Government College
c) Captain Williamson Memorial Govt. College
------------------------------------------------------------------------------------------------

Khasi & Jaintia Hills:
1. Synod college, Shillong
Application Link: https://www.synodadmission.in 

2. Govt. Hr. Sec. School / College, Meghalaya
Application Link: https://megedistrict.gov.in/ 

3. Sacred Heart Boys H/S School, Mawlai, Shillong

4. Shillong College, Shillong

5. St. Anthony's College, Shillong
Application Link: http://app.anthonys.ac.in/online/ 

6. St. Mary’s College, Shillong
Application Link for BA / BSc / BCom / etc.:  https://smcs.ac.in/content/admission-2020
Application Link for Hr. Sec. Section: https://app.neverskip.com/application/202021/stmary/index.php 

7. Mawlai Presbyterian College, Shillong

8. Lady Kean College, Shillong

9. Shillong Polytechnic:

Monday, 10 February 2020

Mikkimko ripingani


Hyphen-ko A·chik katta dongtelgijagipao jakkalchapanina ku·mongdimani:

    A·chik ku·o dongtelgijagipa kattarango English kattako jakkalna aro jakkalchapna nangtelgiparango, mongsongbate possesive determiner, possesive pronoun, prepositions ba uandakgiparangko English katta baksa sechapanio (mongsongbate officially seanirango) hyphen-ko jakkalchaposa nitobate aro krabate su·utbatnika aro gun gnangnika.
     Space on·o aro hyphen-gri sechapbo kra·ean nikja. Hyphen-chi dingtangate seosa banoni katta ama ong·baa, ortorangko altubate uiningata. Bimung baksa jakkalanioba hyphen-ko on·osa rongsrangbate aro nambate nika.

Mesokani:
1. Chief Guest-ni aganani (rongsrangja→ guest ni, guestni)
2. Secretary-na on·bo (rongsrangja→ Secretary na, secretaryna)
3. Sobha-chi re·anga; Parish-chi nappakba·a; Office-china re·kuna (rongsrangja→
sobhachi, parishchi, officechina / office china)
4. Election-ni gimin jegrika; Election-na nokchina re·anga; Election-ko gamchatnikja; Election-oan togia; election-ba gamchata (rongsrangja→ Electionni / election ni, electionna / election na, electionko / election ko, electionoan / election oan, electionba / election ba)
5. Ramke-ni song; Ramke-ko okamata; Ramke-na on·bo; Ramke-ba sokbajok (rongsrangja→ Ramkeni, Ramkeko, Ramkena, Ramkeba)
6. Nokma association-ni tik ka·gimin; Nokma association-ko a·bachengaha (rongsrangja→ associationni, associationko)
7. Village Committee-o pangchake; Village Committee-na pakwataha; Village Committee-ko matnangaha; Village Committee-ni saksa jaksrambee dakchakaha; Village Committee-oan bil donga (rongsrangja→ Committeeo /Committee o, Committeena / Committee na, Committeeko / Commitee ko, Comitteeoan / Committee oan)

-----------------------------------------------------
      Apostrophe, full stop, comma-rangko  raka-ni chin dake jakkalanio,  quote ka·anio seanio, chanchianiko ba phrase-ko seanio pangchake warachakani. Bullet Operator-an rakani chinna krabata. Officially seanirango, websites-rango seanio, YouTube git lyrics-rangko aro video-rango text-rangko seanirango aro ma·manti officially seanirango asol raka chinko jakkalosa jatni mikkimo rasong chaaniko aro ka·saaniko kamchi ripinganiko mesoka.

Mesokani:
‘Na·a an·tango ka·donge ja·ku de·bo’
Single apostrope: ‘Na’a an’tango ka’donge ja’ku de’bo’
Full stop: ‘Na.a an.tango ka.donge ja.ku de.bo’
Comma: ‘Na,a an,tango ka,donge ja,ku de,bo’ 

Omed okamata, ‘nang·ko’ inesa.
Single postrophe: Omed okamata, ‘nang’ko’ inesa.
Full Stop: Omed okamata, ‘nang.ko’ inesa.
Comma: Omed okamata, ‘nang,ko’ inesa.
     Single apostrophe, full stop, comma aro minggipin chinrangko raka chin dake jakkalo nitogijaniko kosako mesokgiminoniko nikna man·a.

Chanchiatangkosa oprakpa·atenga. Baseanide jatosa. An·tangde gun gnange rongsrangbatako namnikbata.

Friday, 10 January 2020

TOLERANCE


TOLERANCE

When someone breaths out a sensitive topic
Prefer watching out first on neutral, to airview people’s  tactic.
In troops, abnegating the other, vying, with one's own supporting logic.
Conspiring and conniving with, riding to one's only culture
Hold on analysing, to how deep is, one's rectitude nature.
Its a surprised, that most tongues are on avarice stature.

Ride not with people’s logic, but with - that’s inner you, the Truth.

Peace - peace - peace, only comes from the Truth
From Truth, red and green, in variety, produce only Sooth
Conspire hate and greed, never will, ever reward Good.
Why a colour, why a taste  and why only one aperitif?
I'm a Christian I eat almost all meat, I'm a Hindu I don’t eat beef,
I'm a Muslim I don’t eat pork; That is just on the philosophy of belief.

Let them eat all, eat one or leave the other; respect and smile
I proceed walking this way; let them walk that way a mile,
That's the tolerance, a needed one, the Truth leading to a peaceful isle.

------------------------------------

Thursday, 9 January 2020

Bilgitchama


BILGITCHAMA

Chikol bengbatpa·ora ja·an sokmanja,
Do·ga krokko ja·krokpaoba be·en tang·atja.
Malbengbate gadopa·ora be·en de·rakja,
Katjengjenge niatpa·oba okan sa·dika.



Hetchala da·ora maiko dakon nampanok
Iko uko dakatoba budin chotchangaijok.
Trutang baksa illapoba ku·an tang·rakja,
Dakrongako daknakoba biltang bilsokja.



Ja·cha re·e malamoba ja·neng ga·rakja,
Jakcha manggot kottinnoba jakneng rim·srota.
Chanchidrake singsingora ma·am gugu man·a,
Jakwatari rang·sitnara mangkon sikja watna.

-----------------------------------------------------

Ortorang:
Bilgitchama: bilsi re·anggipa ba budepa buchuma
Krok: bera kao wa·ako a·kol pue wa·achian a·kolo sikkroke chipna tarigipa do·gochol,
Trutang: trutang ba trotang, ian bilsi apsan apsananggipa roronggipa mandeska ripeng baju
Illapa: Agana ba golpoa
Rim·srota: Rim·o tang·srota, biapsano rim·o biapgipinona jita
Ma·am gugu: duk ong·a, grapa sintea
Mang: be·en bimang

Wednesday, 8 January 2020

Miknapa



MIKNAPA

Balminduri balprongdapa
A·diping gindi mikkango balnapa,
Mikkang rumal nioktaie peng·tarioba
Man·srapjaha mikron miknapaha.

Aia, aia... mikbirong sa·dikbea
Skak rikkak mikkremna jrubea,
Repreptaie gale nitaioba
Man·jaenga tang·ongkatatna,
Spu sponge ka·sinataitaipaoba
Tipjaengjok jrubee mikchi jo·ola.

Ma·skapkamenga da·ora
Tom·tom mikra dongmesak siksakskara,
Makkal gil·mat nangan chakna namkupitti
Antisaon  sa·dik mesak g’mapitti.

Donggen na·a ang mikning·o, baditana ru·ute?
Tang·ongkatjawama, dongkamgenma mikchi jete?
Ong·katjaode jime jrongbo ang mikrono
Tom·tomate dongtoate ang mikronko.
                                                    

Tuesday, 7 January 2020

A·song tata


A·SONG TATA

A·mirimko kolammenba
Birem bisemko otchimmenba,
Gisik jingjeng pengchengako
Be·en rendia bilgriako,
Sabisiko pang·sangatna
Biatiko mangkimmitna,
Chumisi chujakrako pongo
Chu chi bringija bitchiko pringwalo,
Tom·tomako ritimtaiatna
Miksramako rongtalatna,
A·rikalna marang steko
Griktaiatna chi k'mongako,
Sal ja rongchingtaichina
Chiktetgrikako a·song tatrimna.

-----------------------------------------------------------

A·song tata:
Ia a·song tata, A·chik jatni dakbewal ong·a. Ia a·song tatanio, songgimik bilsio changsa, bilsini a·bachenganio, sabisi sakonchi, mikka balwa aro rokkomari ong·malgija namnamgija ong·atgipa miteko a·rikalani boli on·ani ong·a, maikai re·baenggipa bilsi tom·tomgipa namgipa pattianirang ong·gen.

Thursday, 8 August 2019

Darang nokdangan nokdangtangko jelatna ka•oksia:

        Namgipa namachi namako jelatna sikbea aro tikkela. namgijagipa namgijachi namgijako jelatna sikska•a. Ia dolgnini kamo,  mingsamangmangsan dingtanga: Namgipade namchongmota aro namgijagipade namchongmotja.

        Namgipa namachi amna krengode, namgijagipaba namgijachin amna krengskara. Ia dolgnini dakgrikani chengonin donga, dongengkua aro dongangkugen. Indiba mingsa, Namgipa Namgipa-oni ong•a aro namgijagipa namgija-oni ong•a. Name nitaibo, Namgipana dal•gipa N-ko jakkala aro namgijagipa-na chongipa n-ko jakkala. Ian miksonganio jakkala. Namgipa baoni ong•baa aro namgijagipa bachani naba•a, iako chanchiaton miksonganiko uianiona dilbara. Namgipade atchichenggipa aro namgijagipade banoniba nadubagipa. Uni gimin Namgipade, namgijagipakode amna krachong•mota.

             Namgipa namgijako matnangari dongode, uan namgijagipa Namgipako ammanganiko mesoka. Namgipa namgijaming dakgrikna nanga. Namgipa namgijagipako name nienba, namgijana simsakbe•e uko name dakgrikode, uan Namgipani gunko mesoka aro bang•a namgijakon chechongmota. Namgipa innon dakgrikgijaniko mangsongja, dakgrika innon ka•saanikoba mesokskaa. Namgipa pangnan namgijagipako amna krengna nanga, indiba namgijagipakoba galonna nangskaja batesa dakgrike Nama-ona salbana nanga. Namgipade namgijagipani jokatgipasa. Namgijagipa namgigipana ka•dingstekode aro namgijagipaba Namgipana ka•dingstekode; aro Namgipa namgipanasan dakchakaiode, Namgipa namgija•oni maia dingtanga? Dakgrika innon an•chi pariko mangsongja, an•chi pari gri innon dakgrikgijanikoba mangsongskaja. 

         namgijagipa-ba Namgipako amnade krengskaronga. Ian darang nokdangni nokdangtangko jelatna ka•oksianiko mesoka. Mamung saloba, namgijagipa aro Namgipa melijawa. Namgipa aro namgijagipa meliode, mingnioni mingsade ong•telaha: Namgipa namgijagipako cheaha ba namgijagipa Namgipako amaha. Namgipa Namgipani amon katchagen aro namgijagipaba namgijagipani amon katchaskagen. Indiba mingsatai, namgijagipa Namgipani cheon, namgijagipa amma cha•anitango katcha•ode, ian Namgipani asol gunko mesoka. Namgipa namgijagipachi amako man•e, namgijachi katcha•ahaode, Namgipani janggi galaniko mesokaha. 

              Ia miksonganiko, maini bidingo agannenga poraigipa sakantina an•tangtangni namnikanio matchotatna cholko on•a. Jatni bidingoma, toromni bidingoma, kamni bidingoma, ripengni bidingoma, seng•ani bidingoma, gokani bidingoma, tom•tomani bidingoma, so•so jeng•jengani bidingoma, ma gipin a•sel bak bidingrangoma uko agannanide, poraigipani jakona pakwata.

Changsatai, darang nokdangan nokdangtangko jelatna ka•oksia. Namgipaba namgipako jelatna krenga. namgijagipaba namgijako jelatna krengska•a. Bilsini atchiako niatode, Namgipa•aan amnade nangchongmota. Namgipa•oba namgijagipa-ni bisimakde donga, namgijagipa•oba Namgipa-ni bisringde dongtaia. Ian dolgnini dakgrikanio, dolsa dolgipinko cheanganiko mesoka. Namgipa matnangna nangja, indiba namgijagipani gimin chanchie uko namachi dakgrikna nanga. Darang nokdangan nokdangtangkode pakwatja, indiba taningtangko jakkale dakgrika. Dakgrika innon an•chi pariko mangsongja, an•chi parigri innon dakgrikgijaniko mangsongja.

Darangan namnikatangko jelatna ka•oksia, aro detangkosa ja•chong donna sika.

Saturday, 20 July 2019

Babadam Area

Babadam Area is in Rongram Block in West Garo Hills District of Meghalaya state, India. It is situated at about 19 km from district Headquarters Tura in the North. Currently, Babadam Area can easily be visited using Babadam Rd Road from Goeragre Bus Stop or from Rongram by buses and private vehicles.

Babadam Area has one Hospital, BABADAM BAKDIL PHC at the heart of Babadam, one Vetenary Hospital in Buripara (Mengkakgre) village and an ongoing construction for Tribal Research Institute (TRI) Museum in Chidekgre village. There is also a Nokachik (also called Nokmande), the traditional bamboo house in Kemragre, at the foothills of Ranggira. 


       In Babadam Area, there is a Roman Catholic Church Parish, a church dedicated to St. Mother Theresa (St. Mother Theresa Church, Babadam Parish). The parish was established on 28th June, 2014 by Bishop (Rev.) Andrew R. Marak, bishop of Tura Diocese. There is also a pernament Dal·gipa Krimma Sobha (DK Sobha) site being contructed by the Baptists in Balupara in the north of Babadam weekly market and Babadam PHC (about 3km).

The Polpola, the highest point of Ranggira Peak has also been installed recently with Mobile Tower for supply.  The place Polpola, is a meaning flag in local language, which is orally known by the locals that Capt. Williamson Sangma, first Chief Minister of Meghalaya had come on foot, and hoisted a flag at the then called Polpola. The top of the Ranggira peak provides to a nature's lover, to have an amazing view of Babadam Area in the North, Mukdangra-Garobadha areas of plain belt in the west and Tura, the district headquarters in the South.

Babadam Area has a number of primary schools in most villages, middle schools and few high schools. The people of the region is simple minded, generous and approachable. The literacy percentage has just started growing enormously despite schools reached lately into the region only in late 1990's.

         The local weakly marketing in this region is on monday.

Currently, there is only one bus that goes from monday to saturday, from Bababam market to Tura through Rongram at 8:00 am and returns from Rongram at about 3:30 pm or 4:00 pm. There are other private vehicles as well.

  It has one big football ground in Babadam itself where a number of football and cricket matches are being organised.

The Singwil River has a number of possible picnic spots (originated from Sropgre village and Kemragre village) and flows through Babadam and Selsella. It has also another river, Galwang river that originates from Sanchongre and flows through Sadolpara village in the north. 

        There are also few caves in the region, two of which are Sanchongre Do•bakkol and Bencha Do•bakkol (both bat caves). Sanchongre Do•bakkol has three magnificent inner big rooms with one being the entrance. One needs to go crawling through a cylindrical-like-hole from one room to the next. Bats are mostly found in the third room, and a cool breeze air can also be experienced. At the entrance cave, there is also a waterfall that is mainly seen during rainy season. Eh, eh! One thing, fat fellows are restricted, you won't be able to go inside the cave.

You may watch a brief video of the Sanchongre Cave:


Sanchongre Cave | Babadam, West Garo Hills

Interestingly, people also say that great grandmother of Lt. P. A. Sangma, formal Lok Sabha Speaker, was also from Bolmagre village of Babadam. His grandmother was taken as a 'Namchik ra·anga', a practice of Garos in which a girl is taken to the boys' house in marriage to Chapahati village, in South West Garo Hills. Some people also say that great grandmother of Capt. Williamson A. Sangma, was also taken as Namchik ra·a from Mikalpara village to Baghmara in South Garo Hills.

In today's generation, whereever people are, one, from which most can't be separated is network, internet connectivity. Jio SIM users are able to use freely in almost in any parts of Babadam area. The area has about four Jio Towers installed. Other networks that can get signals only in certain hilltops are Airtel and Vodafone.

The people of the area are particularly the Am·bengs, the most largely spoken of the 12 dialects of the Garo.

Want to visit villages in Babadam Area, where you may hear pleasing songs from a variety of birds early morning, at noon, before sunset and yet experience silence that will make you free from city noises. Given below is a list of villages (given alphabetically), one may wish to explore:

1. Agisimgre,
2. Aranggre,

3. Babadam, ( #Bolmagre, #Urengre,)
4. Balupara,
5. Boldakgre,
6. Boldamgre,
7. Buripara or Mengkakgre,

8. Chibokgre,
9. Chidaogre,
10. Chidekgre,
11. Chinaragre,
12. Cherangre,

13. Dujokgre,
14. Dumindikgre,

15. Gambarigre,

16. Jongdikgre,

17. Kemragre,

18. Mikalpara,
19. Marakapara, 
20. Mondagre,

21. Rangwalkamgre,
22. Ronjigre,

23. Sanchongre
24. Sropgre,
25. SropAdinggre,



(Last Updated: 20th July, 2019)

--------------///-------------///------------



Tuesday, 16 July 2019

Jat, sao ding•o soka chakani bewalko, aditako bodilena nangenga

On•titi phone-o golpochengani ong•a obosta:

Anga: Hello, sawachim...? Mainaba ka•atachim? Da•sio anga nikrikjaha...
Unknown: Angaha... Number gital tarieha, ka•e niataiachim.
Anga: Sawa anga...? Oh.... Pajong, a•tilani kamal... Ku•rango ma•siatengjok. Namengama pajong?
Pajong: Aam, namonga•inba. Buchumaha jomonga...
Anga: Hospital-chi re•ange sannengakonba... Basakonisa saenga?
Pajong: Jaha ong•na ham•pilongahajok... Hospital ra•angaming, watetpil•aha mni antionin.
Anga: Namkalakuha watetahakonba... 
Pajong: Namkujaming... Am da•udi namangkal•ongjokin... Indiba mal mattaha bon•biongjok sagipamingna baksa...

[Anga, jatni sokachakbewalko,  mongsongbate sao-ding•o aro sia katani somoio dakani bewalko bodileaniko nangnikenggipa, aro on•titi obostarangko chimongenggipa, chimonganiona baridapatna mangsonge aro suk ong•jae sing•ataiaha...)

Anga: Badita wak, matchu aro do•orang bon•engaha...?
Pajong: Masu mangha, wak manggni aro du•di batda mang•in hong•ongginok... Ma•manpiljaha?

(Golpoani re•angkua....)

Niatbu, chonnaba ba dal•aba ong•bu,, masu manghani dam; wak manghani dam aro du•u rokkal (local/dc)-ni dam... Aiao! Namen chanchina nangbeani, mikaoe niani...

Beben duk ong•chake ka•dimeatna sokbagipana cha•na ringna sachiani namchongmota, indiba be•en bitinchi ong•gija, me•su samjakona bodilena man•jawama. Jatni song•a ritanio, me•suchiba toa nama bi•jakrang bang•beachim. Noknokgipa nokdango saani gimin duk ong•a, aro uamingna baksana sokachakani korosnaba sko rim•dapna nangenga. Noknokgipa ong•e, dukoba, an•tangni man•ao namao sachina sikbea. Sawa sokbagipako migri watatna ska? Ia dukni somoio, be•en bitinchi soka jakjachina didiani aro beng•anide sokbagiparangni aro uigiparangni jakosa. 

Dakbewalni bidingo, be•en bitinchian soka chakna dra•anio ga•akaienga... Anga saksako nikaha, be•en ingipachi soka chakna sikjachim, indiba bilgri ong•skaenga: “Bisongba angming baksa duk ong•rimean, duk ong•pana nina re•bajok. Maina masuko dokgen. Na•kam chirara, aro dal chibongbangakuba cha•i hi•angarongkanjokai. Mitelbijok nina ri•baanina, ka•dimeatanina. Namnamachi soka chakna man•jae dukde ong•a angaba”. Indiba ua mandeko topgrime inska•aha, “Amikkani, alakside te•akol ting•pilasai... Maharirangna, sokbagipana, wak masu dokna•in alaksitek...”. Ian dakbewal..., jean dukni kosako koros bon•angani. Arey! Be•enchi soka chakaniko nangnikode, be•en bimang an•semg baljokani somoio rona re•angboba... Jeoba, jekoba bodileanide altuanide ong•bebeja.

Saoba aganskara, “Songadamode indakaia...”. Indiba niwilwalatode, “Town-jillaoba apsan ong•enga. Beben matchu den•ja, wak dokja aro do•o rasotja, indiba bajalniko breenba be•enchin soka chaka. Maia dingtanggrika iara?” 

Saaniko sannanina koros bon•ana batede, soka chakanio koros bon•batenga, bang•bata manderangan ia obosta•osa ong•rongbatenga. Maharini, ripengni saanio, nina re•ani bewal namchongmota aro ia bewalko dakangkuna nanga, indiba soka chakani bewalko bodilena nangchongmotenga.

Monday, 15 July 2019

March this Path

With them, march no more this path,
With the other troops, wait, march now this path,
Then marched, marched  and marched this path.

With them, march not here this path,
With the other troops, march there this path,
Then marched, marched and marched this path.

Look..., prepare to  march this path,
'Okay', then marched, and the succeeding year marched, this path.

Then again, with them, march no more this path,
With the other troops, wait, march now this path,
Then marched, marched and marched this path.

With them, no again, march no more this path,
Wait, wait, I'm preparing this path,
Waited, and with them, stopped marching this path.

This path was  for you, but this path -
'I've not let you known this possible path',
With them, then again no, march no more this path,
With the other troops, wait, march this path,
'Okay', with the other troops, let me now march this path.

The repeating, 'march no more this path; march this path'
I am flustered, and fourth times too, comprehended not this path.
The recurrence quest is, what is 'this path'?
Is 'this path', a same or a different path?

If Thou art says, 'March no more this path; march this path'
Just as has been marching, since the first telling, in 2011, this path,
Grant me the strength, to continue marching this path.

Though unable to apprehend now, this path,
Howsoever, perspiring to grokking this path,
Through Thy will, let me continue marching this path.

Sunday, 14 July 2019

A•ba rama nokdringna

Nang a•ba ramako na•an re•ja ong•ode,
Samsi samjil dikpripe, ramao ru•at bang•gene.
Na•an re•na kenode, dagram ong•nok a•bade,
Mi, misi aro silbagipa biterangko matburungha cha•nokne.

Nang nokni ramako na•an gelpile re•ode,
Samsi ja•gam cham•gipa, ja•gam gimanawane.
Na•an re•rongjaode, raman burung pil•nokde,
Nitogipa nokdringko jong•mot cha•toknajokne.

Anti rama dilsako, songni tarina tikkelja•ode,
Na•kam merong karina, rama cholna brangnawane.
Songni jinma ku•monge, ku•rang on•jaengode,
Sa bachani re•bae, songna asie on•epanane?

An•tang nokdring te•sako, an•tang otrokna nangnawa,
A•ba rama samsiko o•trangjolosa nampara.
Songni ramatangna, kingkot tikkelosa namnawa,
Dringtang rama cholsako, ka•dongjringe re•osa nampara.

Na•songni anti ramako, songgipin re•pajanawa,
Nang a•ba totsako, sawa dange ronara?
Nang dring te•sako, sakgipin kagepejawa,
Dringtangko silatna, jakmatangkon nangpara.

Mongma matcha bang•oba, aro randingba•oba,
Chima wari dal•baoba, chipu malba•engoba,
Rama samte dikoba, nokking wa•jak seloba,
Buditangko jakkale, krangdingatna nangnawa.

***   ***   ***   ***